Zonder dat we het er expliciet over hebben gaat veel maatschappelijk debat eigenlijk vaak over de vraag: "wie 'is' wij?"
Wie erkennen we wederzijds als gelijkwaardig lid van de politieke gemeenschap die een democratie in wezen is?
Een draadje.
Sinds Fortuyn ging het vaak over "wie zijn we? Wat is de Nederlandse identiteit?" Maxima gaf aan dat 'de Nederlander' niet bestond en het land was te klein.
Mensen als Baudet stellen steeds vaker dat bepaalde ingezetenen van NL wezenlijk anders zijn. Er niet bij horen.
Baudet schreef al in z'n proefschrift dat wat hem betreft een democratie niet op grotere schaal dan de natiestaat levensvatbaar kan zijn. Geen natiestaat zonder natie. En een beetje natie is natuurlijk ook wel 'zuiver' van samenstelling.
Daarmee impliceert hij (en veel volgers al dan niet bewust in z'n kielzog) dat een gezamenlijke culturele identiteit volledig congruent moet zijn met een politiek-burgerlijke identiteit.
Terwijl dat in een democratische rechtsstaat twee aparte dingen moeten kunnen zijn.
Voor een zoektocht naar culturele identiteit is de vraag "wie zijn wij?" vaak pregnant. En in tijden van veranderende bevolkingssamenstelling (nb: wanneer is dat niet?) doemt die vraag op.
Geen onterechte vraag - mits mensen er op een open manier mee om gaan.
Volgens mij hoeven culturele en burgerlijke identiteit echter helemaal niet volledig samen te vallen. Sterker nog, in tegendeel!
Ik hecht juist zo aan een democratische rechtsstaat omdat die het juist mogelijk maakt voor mensen en groepen om te verschillen.
Het is wel zo dat een democratie niet kan functioneren zonder een politieke gemeenschap. Het gedeelde burgerschap is in mijn ogen wat die gemeenschap maakt, niet perse een gedeelde culturele identiteit. Dit gedeelde burgerschap maakt een ieder 'mede-eigenaar' van de staat.
Een door burgers gedragen staat moet borgen dat ieder individu zichzelf kan zijn/uitvinden/herontwikkelen. Zo'n staat borgt dat mensen in groepen van gelijkgestemden kunnen verschillen van anderen.
En dat kan enkel vanuit een gedeeld gelijkwaardig burgerschap.
Burgerschap is in mijn ogen veel meer dan enkel een kwestie van rechten en plichten. Burgerschap zal moeten leiden tot een gedeelde burgerlijke identiteit, tot het gedeeld gevoelde eigenaarschap van de staat.
(die gezamenlijk democratisch gedragen staat is een uiting van gebundelde publieke macht, die zich dan weer te weer moet stellen tegen de grote private machten die de wereld nu ook eenmaal kent. Maar dat is weer een ander verhaal... #anarchokapitalisme)
In gesprek met iemand die vindt dat culturele en burgerlijke identiteit volledig congruent zijn (nationalisme bv), zijn belangrijke vragen: wie hoort volgens u bij de natie? Kunnen nieuwe mensen bij de natie gaan horen? Wanneer wel? Waarom niet?
Buiten dat denkraam is de vraag: waarom denkt u dat een gedeelde burgerlijke identiteit niet mogelijk is zonder gedeelde culturele identiteit?
Of als men stelt dat de ander geen NLer is, vraag dan hier op door: ook geen staatsburger? Dat wordt niet gezegd, wel geïmpliceerd.
Hier bijvoorbeeld:
Voor allen die denken dat een burgerlijke identiteit mogelijk is zonder culturele eenvormigheid is de opdracht om aannemelijk te maken dat 'we' een politieke gemeenschap kunnen vormen vanuit een gezamenlijke burgerlijke identiteit.
Dat vindt dus namelijk niet iedereen.
Dan moet je ook antwoord kunnen geven op "wie 'is' wij?"
Om die vraag te antwoorden moet je ook een gesprek kunnen voeren over de vraag "wie niet?"
Niet alle mensen op aarde horen immers tot 'onze' politieke gemeenschap. Wie mag daar bij horen van ons? En wie waarom niet?
We moeten onderlinge verschillen kunnen benoemen, vanuit een gedeelde identiteit als burgerlijk eigenaar van onze gedeelde staat.
Om onze verschillen te bespreken moeten we weten waar we met elkaar overeenkomen. Wie is wij?
Share this Scrolly Tale with your friends.
A Scrolly Tale is a new way to read Twitter threads with a more visually immersive experience.
Discover more beautiful Scrolly Tales like this.