Thread by @ezgimou

#BilimSeli
Halkımız Vikinglere hasretmiş, haberimiz yokmuş. Ufak çaplı kardeş saldırısına uğradığımdan gecikti biraz. 🙄 Viking genetik tarihi yayınımız başlıyor efendim, koltuklarınızı dik konuma getiriniz. Dün @nature'da yayınlanan makalenin linki şöyle: nature.com/articles/s4158…

Bu arada "bunu insan okuyacak" derseniz altta bir özet var. 🤭

Makalede Tunç Çağından (MÖ 2400) Erken Modern Döneme (MS 1600) kadar yaşamış, büyük kısmı Viking Döneminden, 442 bireye ait genom dizilenmiş. Bu çok büyük bir sayı. Elimizde DNA'ları bulunan arkadaşların dağılımı şöyle:

Viking Çağı bireyleri Avrupa Tunç Çağı ve sonrasındaki toplumlardan genetik olarak çok da farklı değiller. Ancak detaylı bakıldığında farklılaşmalar görünüyor. Popülasyon yapısının ve topluluklar arasındaki ilişkinin anlaşılmasında o detaylar önemli.

Görselleri kabaca noktaların birbirine uzaklığına bakarak yorumlayabilirsiniz. Arkadaki gri noktalar daha önceden genetik yapısı bilinenler, öndeki renkliler ise Vikingleri de içeren yeni örnekler.

Bu görselde de aslında yukarıda bahsettiğim ayrıntıları görüyorsunuz. UMAP analizi o detayları görselleştirmede oldukça iyi bir yöntem. Anadolu Tunç Çağına doğru kayan sarı elmaslar İtalya Orta Çağından, dolayısıyla beklenen bir durum.

Tarihsel olarak Vikinglerden önceki dönem Demir Çağı. Toplumun Demir Çağından sonra çok büyük değişimler göstermemesi genetik süreklilik olduğu anlamına geliyor. Genel olarak Vikinglerde bir süreklilik görülmüş.

Bir kısmı İngiliz, bir kısmı İskandinav Demir Çağı gruplarına benziyor. Ancak başka gruplarla karışmalar da var. Dolayısıyla, evet, "kabaca" genetik süreklilik var diyebiliriz. Bu sonuç arkeolojik verilerle de uyumluymuş.

Bir kişisel ara not: Çalışmanın benim için en önemli özelliği, birtakım yeni istatistiksel yöntemler kullanmış olması. Yeni yöntemlerin geliştirilmesi, ileri doğru toplumların tarihini daha iyi anlamamız açısından çok önemli.

Viking gruplarının içindeki genetik çeşitlilik, iç kısımlarda ve kuzeyde daha düşükken, deniz civarındaki toplumlarda artıyor. Bu durum, deniz ticaretinin etkileşimi artırdığını gösteren bir faktör olabilir.

Zaten Gotland ve Öland'ın Roma Döneminde deniz ticaretinde önemli bir yeri olduğu biliniyormuş. Bu durum genetik yapılarına da yansımış gibi görünüyor. Çeşitlilik zaman içerisinde de artmış gibi görünüyor, yani zamanla etkileşim de artmış. Deniz önemli!

Popülasyon yapısı biraz karışık: 4 farklı bileşen tespit edilmiş. İsveç-benzeri, Norveç-benzeri, Danimarka-benzeri, Kuzey Atlantik-benzeri şeklinde korkunç bir Türkçeleştirme yapacağım burada -_-

Viking göçlerinde, doğuya doğru göçler daha çok İsveç-benzeri genetik bileşen taşırken, İzlanda, İrlanda, Grönland ve Man Adalarına doğru yayılanlar daha çok Norveç-benzeri bileşenleri taşıyormuş.

Bugünkü İngiltere'de ise daha çok Danimarka-benzeri bileşen görülüyor. Yine de bunların mutlaka istisnaları var. Dolayısıyla daha karışık grupların hareket ettiğini söylemek mümkün.

Ayrıca bu çalışmadaki bazı bireyler Piktlerden. Bu arkadaşlar Kelt halklarından. Ancak bunlar da İskandinav gömü biçimiyle gömülmüşler. Muhtemelen araya karışmış bireyler. Buna bakarak demişler ki Viking kimliği sadece İskandinav kökenlilerle sınırlı değil.

İlginç bir anektod: Estonya'nın Salme ilçesinde bulunan kalıntılarda 41 erkek öldürülüp gömülmüş. Bunlar muhtemelen meşhur deniz savaşlarında öldürülmüş yüksek rütbeliler. Yazılı belgelerde geçen ilk savaşlarından 50 yıl daha erkene tarihleniyor.

Bu 41 kişinin hepsi birbirine benzer genetik profil gösteriyor. Muhtemelen aynı şehirden gelmişler. 4 tanesi ise kardeş ve yanyana gömülmüşler. Verisetinde bulunan birbirinden yüzlerce kilometre uzakta gömülmüş iki bireyin de kuzen olduğu anlaşılmış.

Son olarak, bugün İskandinavya toplumlarında hala Vikinglerin genetik etkisi var. Ancak İskandinavya dışında bu etki çok az.

Özetle, Vikingler heterojen bir toplumdu. Bu çalışma Ukrayna'dan İtalya'ya, İskandinavya'dan Grönland'a oldukça kapsamlı bir örneklem içeriyor ve birçok soruyu cevaplıyor. Kendi dönemlerinde geniş bir coğrafyaya yayılmışlar. Daha sonra bu sınırları daralmış.

Kendilerinden önceki toplumların izlerini taşısalar da yine de başka bölgelerle etkileşmiş, genetik olarak karışmalar yaşamışlar. Kapsamlı deniz ticareti genetik yapılarına da yansımış.

-şimdilik son-