Thread by @ChrisIsErbij

Een avond over artistieke vrijheid. Staat die onder druk? In De Balie. #draad #erbij #live

In het beste debatcentrum van Nederland.

Er staat hier een plant en die zit in mijn haar. Even reorganiseren.

Het is niet zo druk. Ongeveer vijftig stoelen en nog niet allemaal bezet. Maar Wim Voermans is er, dus we kunnen starten.

Dit is het programma. Panel met Tinkebell, Ronald Ophuis, Pieter Waterdrinker en Lale Gul. Moderatie: Yoeri Albrecht. Inleiding van Wim Voermans (denk ik).
debalie.nl/programma/ophe…

Dit is het decor.

Lale Gul en Tinkebell zijn nu in gesprek met elkaar. U kunt via de site van De Balie meekijken. Ik zit achter Tinkebell dus u kunt zien wat ik ervan denk.

Ik kijk of ik BN'ers in de zaal zie, maar ik meen van niet. Albrecht heet ons welkom. Hij zegt nu dat ik mag twitteren.

Dit is een bijeenkomst in samenwerking met de UvA, over de vrije meningsuiting. Albrecht vindt dat er toppers uit de kunstscene zijn. En een belangrijk hoogleraar.

Ronald Ophuis is schilder, maar hij hangt niet in een tentoonstelling in het Stedelijk, dat dacht Albrecht wel. Tinkebell is een van de meest invloedrijke kunstenaars van nu. Lale Gul is een fenomeen en Pieter Waterdrinker heeft heel wat boeken geschreven .

Het schilderij van Ophuis op de achtergrond gaat over de eindfase van de genocide in Rwanda. Het is een soort volksgericht, op de plek van de misdaad. Gul denkt dat deze genocide door Facebook is veroorzaakt maar dat bestond toen nog niet (1994/95, meen ik).

Ophuis schildert over gruweldaden. Albrecht wil weten of dat lastig is. Ophuis zegt van niet. Er was wel gedoe over een schilderij over kindermisbruik. Dat leverde bijna een rechtszaak op maar dat werd voorkomen.

Ophuis ondervond weinig steun. Er kwam trouwens wel een zaak. Het schilderij werd gezien als aanstootgevend. Ophuis won de boel want het schilderij werd toch gezien als een maatschappelijke aanklacht.

Waterdrinker maakte ook zoiets mee. Hij werd veroordeeld voor antisemitisme. Hij kreeg gevangenisstraf en een boete, terwijl hij correspondent in Moskou was. In zijn boek deed iemand een antisemitische uitspraak. In fictie.

Waterdrinker werd verantwoordelijk gesteld voor de uitspraak van een romanfiguur. Het was krankzinnig. Hij ging in hoger beroep en dan moet je betalen. Dat kostte 10.000 gulden en dat had Waterdrinker niet.

De staat ging in cassatie. Hij werd vrijgesproken. De kwestie heeft Waterdrinker een ton gekost. Hij zegt dat de verdenking al een veroordeling is, bij antisemitisme en kinderporno, precies deze twee zaken (Waterdrinker en Ophuis dus).

Albrecht noemt dit goede voorbeelden waarbij de staat optreedt tegen kunstenaars. Maar is de burger niet gevaarlijker? Tinkebell zegt dat de overheid vaak een zaak begint omdat burgers klagen. Daar had zij mee te maken.

Tinkebell is meerdere keren door het OM aangeklaagd, bv. hamsterballen. Ze deed honderd hamsters in honderd ballen. Dat werd een rechtszaak. Het is een product wat je in de dierenwinkel kunt kopen. Het duurde drie jaar en werd vrijgesproken.

Tinkebell vertelt nu over de ophef over de tas die ze van haar kat maakte. Welke van de twee is erger, wil Albrecht weten. Tinkebell vindt dat de staat heel voorzichtig moet zijn bij het aanklagen van een kunstenaar. Tinkebell wijst erop dat kunst altijd publiek nodig heeft.

Tinkebell stoort zich vooral aan mensen die iets van haar kunst vinden en het niet zelf hebben gezien. Dat probleem wordt groter door sociale media, gebrek aan concentratie, weinig leesvaardigheid, etc.

Tinkebell denkt dat mensen ophef wel lekker vinden. Tinkebell vindt ophef soms een compliment, soms niet. Soms heeft de ophef niets meer met het werk te maken. Dan is het ruis. Gul denkt dat kunst soms sowieso controversieel is.

Tinkebell heeft dus geen probleem met haar publiek, maar met mensen die alleen van haar werk gehoord hebben en daar boos over zijn. Gul is sinds haar debuutroman veelvuldig bedreigd.

Guls kritiek op de islam valt in een lange traditie van religiekritiek, horen we. Waterdrinker denkt dat er ook dogmatiek is in de zin van heersende moraliteit, de communis opinio. Dan kom je al snel op autocensuur.

Waterdrinker denkt dat je je onbewust modelleert naar die die moraliteit. Dit leidt tot zelfcensuur. Autonomie is een papieren werkelijkheid, zegt Gul. Tinkebell denkt dat zelfcensuur ook aan je karakter ligt. Waterdrinker denkt dat het veel voorkomt.

Tinkebell zegt dat het niet nieuw is. Waterdrinker vindt dat ook, maar het neemt wel toe. Gul zegt dat ze best veel aankan, maar de intimidatie gaat soms echt te ver. Waterdrinker denkt dat velen niet willen meemaken wat Gul meemaakt. Dus ze schrijven niet zo'n boek.

Nu gaat het over Hans den Hartog Jager, die kunstenaars onderdrukt met zijn kritieken in NRC. Waterdrinker wil graag weten wat Den Hartog Jager over Ophuis heeft geschreven. Hij vindt hem een provocateur.

Het gaat nu over de vraag of ophef goed is. Tinkebell denkt dat het goed is als het over het werk gaat. Gul denkt dat controverse erbij hoort, dat is altijd zo geweest. Mensen zijn nou eenmaal conservatief, gaan mee met de meute.

Tinkebell noemt kunst een gesprek. Dat is de bedoeling. Ze stond ooit op de website van de Dierenbescherming. Ze wilden niet op Tinkebell reageren want dan zouden ze onderdeel worden van het kunstwerk. Dat hadden ze goed begrepen.

Albrecht zegt dat een zaak van de staat een intimiderende werking heeft. Het kost veel geld, duurt lang, het houdt je bezig, het houdt je van je werk af.

Voermans gaat nu reageren. Artikel 2 van de grondwet zegt dat de overheid zorgt voor mogelijkheden van maatschappelijke en culturele ontplooiing. Dat gebeurt maar mondjesmaat.

Voermans snapt niet altijd waarom vervolging plaatsvindt, dan is het echt heel raar, zoals bij de hamsterballen. Je zou de kunstenaar het voordeel van de twijfel moeten geven. Waterdrinker zegt dat zijn zaak ging over het creëren van nieuwe jurisprudentie.

Voermans denkt dat het scheppen van voorwaarden voor culturele en maatschappelijke ontplooiing onder druk staat. Gaat nu even over beveiliging van kunstenaars die bedreigd worden. Gul zegt dat er capaciteitstekort is.

Tinkebell zegt dat beveiliging jaren geleden niet geregeld was. Ze kreeg 200.000 haatmails. De politie wilde niet eens aangiftes opnemen. 'Je hebt toch je kat vermoord?' Tinkebell had veel aan één specifieke agent.

Nadat Tinkebell er een column over schreef, werd een mailer aangeklaagd. Daar was een zaak over. De vrouw had Tinkebell niet eens bedreigd en werd van haar bed gelicht. Tinkebell vond het onzin. Stukje: chrisaalberts.nl/2023/01/17/kle…

Gul denkt dat er absoluut altijd dorpsgekken zijn die iets kunnen doen. Ze denkt bij elk optreden wat de gevolgen kunnen zijn. Waterdrinker denkt dat columnisten in Nederland op de rem trappen.

Waterdrinker denkt dat de literatuur zich inhoudt. Daarom worden boeken nooit massaal besproken. Houellebecq doet dat wel, maar dat hebben we in Nederland niet. Het zijn er weinig. Tinkebell noemt Anton Dautzenberg.

Het gaat nu opeens over de vraag waar het conservatisme vandaan komt. Mensen willen geen verandering. Waterdrinker denkt dat er moed nodig is, artistieke moed. De intellectuele weerbaarheid is beperkt, zegt hij. We worden weinig met smerigheid geconfronteerd (bv. oorlog Oekraine)

Nu begint Albrecht over een rapport van de Raad voor Cultuur. Daar staan allerlei dingen in. Kunststudenten zouden meer begeleid moeten worden voor de heftigheid van het publieke debat. Gul denkt dat heftigheid van alle tijden is.

Voermans denkt dat kritiek op de tijd leveren altijd reacties geeft. Tinkebell denkt wel dat sociale media een verschil maken met voorheen.

De Raad voor Cultuur wil dat instellingen kunstenaars meer beschermen maar dat kunnen ze helemaal niet aan, denkt Tinkebell. Voermans denkt dat Albrecht hem niet hoeft te verdedigen als hij slecht in mijn stukje voorkomt.

Het kabbelt nu een beetje verder. Wie komt er op voor kunstenaars, is nu de vraag. Er is eigenlijk niks, de journalistiek heeft tenminste nog de NVJ. De NVJ doet niks voor journalisten, zegt Waterdrinker. Ik moet lachen.

Gul vindt Turkije veel onvrijer dan Nederland, dus ze prijst zich gelukkig in Nederland, in vergelijking. Tegelijk voelt ze zich onvrij, dat heeft ze geaccepteerd, het is een soort gegeven, ze maakt moslims nu eenmaal boos.

Tinkebell doet nu een project in de VS en censureert daarom haar sociale media. Ze heeft veel dingen offline gehaald, uit angst dat ze het land niet inkomt. Ophuis is niet de hele tijd met de maatschappij bezig, want dan kun je niks meer doen.

Gul wordt meer bedreigd door meningen op televisie, dat levert virale video's op. De boeken van haar zijn daarvoor te oud. Waterdrinker vindt het buitenland geen benchmark, bv. Turkije. Het kan altijd erger. Je moet toch hier ervoor opkomen.

Waterdrinker: we moeten dit verdedigen, vandaag ben jij het, morgen ik. Dat het elders nog erger is, is niet punt. Voermans denkt dat wettelijke borging van artistieke vrijheid niet erg gaat helpen.

Albrecht toont nog even bewondering voor de mensen aan tafel. Nu vragen uit de zaal. Ik ontdek zojuist dat de plant achter mij - aan het begin van deze draad - van plastic is.

Vraag over de rol van recensenten, kunnen die een positieve rol spelen? Ophuis begint over een column die een schilderij dat werd tentoongesteld afkraakte. Dat schilderij werd twee dagen later vernield.

Tinkebell begint nu over recensenten die boos op haar waren. Man in publiek zegt dat kunst vooral wordt bedreigd doordat de meeste mensen helemaal geen interesse hebben in kunst.

Er zijn niet zoveel vragen. We zijn nu ook aanbeland bij de vragen die een verhaal zijn. Ik denk dat u begrijpt: dit was het wel voor vandaag. Man vertelt nu vooral dat de politiek weg moet blijven van de kunst. Alleen randvoorwaarden regelen.

Oh de man zegt nu dat de code diversiteit en inclusie weg moet, dat leidt tot verschraling. Dat is dan wel weer interessant. Ongemak dat er geen vraag is gekomen.

Het is deze weken erg stil in politiek Nederland, maar morgen staat er weer een event in mijn agenda. Als de trein goed rijdt, ben ik in het Zuiden des lands voor iets wat ik echt heel leuk vind. U leest het vanzelf.

Waterdrinker begint nu over de schrijversbond in de Sovjet-Unie. Geen goed plan nee. Wel een goed plan: mijn werk her en der volgen. Lijstje hier. linktr.ee/chrisaalberts

Ik wens u een fijne avond. #eind

@threadreaderapp unroll