4 mei: de gevaren van essentialisering en demonisering

Op deze dag, waarop we de slachtoffers van de oorlog herdenken, en vooral onze Joodse landgenoten die zijn vermoord tijdens de Shoah, zijn we schatplichtig om te leren van het verleden. Dat om te begrijpen hoe het kwaad
werkt en om te voorkomen dat zoiets ooit opnieuw kan plaatsvinden. Hoe kon het dat zoveel mensen zich lieten opzwepen door een demonisch regime en actief participeerden in de Shoah, het passief steunden of er van wegkeken? Het antwoord is ongetwijfeld complex, maar dat neemt niet
weg dat er in elk geval naar bepaalde cruciale aspecten gekeken kan worden om er van te leren. In dit geval: essentialisering en demonisering van een bevolkingsgroep om zeer zware misdaden tegen die groep te rechtvaardigen.
Antisemitische nazi propaganda komt enigszins merkwaardig over op een moderne kijker en lijkt op een vreemde mengelmoes van middeleeuwse stereotypen met een aantal moderne elementen. Het valt niet los te zien van de historische context waarin de joodse gemeenschap eeuwenlang
was gesegregeerd en opgesloten in ghetto's, als getolereerde 'ongelovigen' die, volgens de christelijke kerkvaders, getolereerd moesten worden om mensen te herinneren aan God's toorn. In de eeuwen na de Franse revolutie werd deze situatie geleidelijk ongedaan gemaakt, kregen
joodse mensen burgerrechten en assimileerden zij geleidelijk in de rest van de samenleving. Tegenwoordig associeert vrijwel niemand nog de joodse gemeenschap met ghetto's, maar in de jaren 30 en 40 van de vorige eeuw was de sociale mobiliteit en de assimilatie nog relatief
recent genoeg dat oude stereotypen nog levend waren.

Antisemitische nazi propaganda was in de kern relatief simpel: het herhaalde deze oude stereotypen en goot ze in een modern, sociaal-Darwinistisch, jasje.
Biologen spreken over natuurlijke gedragspatronen van dieren (en mensen overigens) door te kijken naar het gedrag dat die dieren vanuit zichzelf vertonen in het milieu waarin hun voorouders zijn geëvolueerd. Om de natuurlijke gedragspatronen van leeuwen te bestuderen kijk je niet
naar het gedrag van leeuwen in een dierentuin (waar ze juist afwijkende gedragspatronen vertonen), maar naar leeuwen op de savannah, het milieu waar hun voorouders zijn geëvolueerd. Een logische en common sense benadering.
Wat de nazi's echter deden was dit denkschema te
misbruiken om anderen, en dan met name de Joodse gemeenschap, te essentialiseren: volgens de nazi propaganda was de ghetto de plek waar de Joden 'geëvolueerd' waren en daarom bepalend voor hun 'natuur'. Opgelegde restricties, zoals het verbod om land te mogen bezitten, een
ambacht uit te mogen oefenen etc, zodat alleen handel en financiën de enige toegestane beroepen waren, werden in de nazi propaganda gepresenteerd als immanente gedragspatronen. Volgens de nazi propaganda waren dit 'natuurlijke' eigenschappen die men niet veranderd konden worden
(De denkfout hier is evident: men presenteert een situatie die tot stand is gekomen door wetgeving, restricties en ander menselijk handelen en onderdrukking als ware het een natuurlijke stand van zaken. Dat getuigt van de cynische en openlijk kwaadaardige houding van deze
propaganda). Omdat Joodse mensen in de ogen van de nazis een soort 'eeuwige ghetto-bewoners' waren, is de nazi propaganda vooral paranoia als het aankomt op assimilatie: het grote gevaar in de ogen van nazi's kwam niet van joodse mensen in traditionele ghetto kledij (kaftans,
baarden etc), maar van assimilatie, waarbij ze onderdeel werden van de rest van de samenleving, met een modern uiterlijk. Dit is bijna een archetypisch voorbeeld van essentialisering: omdat joodse mensen een paar eeuwen verplicht waren om in ghetto's te wonen, werd deze ghetto
gepresenteerd als een immanente natuur, welke niet veranderd kon worden, en die assimilatie niet alleen onmogelijk maakte, maar zelfs gevaarlijk. Dat laatste komt weer door het tweede aspect: demonisering. De eigenschappen die aan joodse mensen werden toegeschreven waren precies
tegengesteld aan de eigenschappen die de nazis aan de Duitser toekenden: de nazi's zagen Duitsers als een soort eeuwige boeren: simpel van geest, bekrompen, hardwerkend en gebonden aan de lokaliteit, terwijl ze Joodse mensen zagen als sluw, kosmopolitisch en handelaren die niet
geld verdienden door hard te werken, maar door de arbeid van anderen te exploiteren. Uiteraard zijn deze stereotypen historisch onzin: in oost-Europa leefden joodse gemeenschappen vaak op het platteland en als boer, terwijl ook Duitsers en andere christenen historisch zich
toelegden op de handel en financiën, maar de propaganda is niet in historische realiteit geïnteresseerd en wil vooral bij de bevolking een antisemitische houding kweken, teneinde geweld te kunnen rechtvaardigen.

Nazi propaganda vertoont een merkwaardige paranoia welke
begrijpelijk wordt als je beseft dat ze de aanstaande Shoah willen rechtvaardigen: het verlenen van burgerrechten en assimilatie zijn gevaarlijk omdat Joodse mensen té succesvol waren: ofschoon de nazi's achter een modern uiterlijk een eeuwige ghetto-bewoner ontwaarden, benadrukt
het tegelijkertijd ook weer dat joodse mensen sterk oververtegenwoordigd waren in beroepen waar een hoge opleiding voor vereist is: medici, wetenschappers, maar ook de kunst en cultuursector. Een van de merkwaardige stappen die nazi Duitsland nam, en welke enigszins herkenbaar
is in de eigentijdse context, is dat ze IQ-testen verboden, specifiek omdat bleek joodse mensen consequent hoger scoorden dan Duitsers.

Vanwege de demonisering zagen de nazis hier een gevaar in: joodse mensen werden niet gezien als Europeanen die al millennia op het continent
woonden, meer van Italiaanse dan Levantijnse afkomst zijn en daarmee niet wezenlijk anders dan bijv Hongaren, Duitsers of Finnen zijn (behalve dan de niet-Christelijke religie), maar als een vreemde 'Ander', die een gevaar vormde, er andere denkpatronen op nahield en een
vermeende 'authentieke' cultuur (welke gelijkgesteld werd aan traditionalisme, voorafgaand aan de modernisering), corrumpeerde. Een van de merkwaardige eigenschappen van antisemitisme, itt andere vormen van racisme, is dat de antisemiet oprecht bang lijkt, terwijl 'normale'
racisten enkel haatdragend zijn en neerkijken op een andere bevolkingsgroep.

Deze mechanismen van essentialisering en demonisering lijken infantiel vanuit historische afstand, maar we weten dat de gevolgen zeer reëel en catastrofaal waren. Ze vormden de voedingsbodem en
rechtvaardiging voor de Shoah, de grootste genocide gepleegd op het Europese continent en in historische afstand nog kortgeleden (3 generaties ongeveer).

Wat kunnen we hier van leren? Als we het loskoppelen van de specifieke historische omstandigheden, welke an sich niet te
reproduceren zijn (ze zijn immers gebonden aan een specifieke tijd en plek), dan kunnen we wel leren van de mechanismen die aan het werk waren en die verankerd liggen in de menselijke geest en kwade wil, die kunnen resulteren in iets afgrijselijks als de Holocaust.
Dat deze mechanismen nog steeds bestaan is vrij evident: ook in onze eigen tijd zijn er genoeg voorbeelden. Moslimextremisten essentialiseren en demoniseren 'heidenen' op precies dezelfde wijze, wat in Irak bijvoorbeeld tot de genocide op de Jezidis door ISIS heeft geleid.
De menselijke hersenen (en dus de geest) zijn het product van evolutie en natuurlijke selectie, grotendeels geëvolueerd in een tijd dat mensen leefden in kleine stamverbanden, en toen de wereld nog klein en naar binnen gekeerd was. Ondanks de grote materiële, institutionele
en technologische vooruitgang die we hebben geboekt, is er geen reden om aan te nemen dat de menselijke geest fundamenteel anders werkt dan, zeg, 10.000 jaar geleden. De valkuilen van onze beperkte cognitie gekoppeld aan de eeuwige mogelijkheid om kwaadwillend te zijn (onderschat
nooit de mogelijkheid tot kwaadaardigheid: wellicht deugen de meeste mensen meestal, maar de mogelijkheid om te kiezen voor het kwaad, ook het radicale, allesvernietigende kwaad, is een principiële mogelijkheid die altijd open blijft staan.

En dat is wellicht de belangrijkste
les van 4 mei: naast het herdenken van degenen die zijn vermoord door een demonisch regime, wijst het ons in bredere zin op het falen waartoe de mens in staat is. Een les om altijd waakzaam te blijven voor de valkuilen waar we in kunnen vallen, op de mogelijkheid tot kwaad die
nooit overstegen kan worden, en de mechanismen waardoor het kwaad werkt, zodat we waakzaam kunnen blijven en deze rigoureus de kop in kunnen drukken wanneer ze hun lelijke, afzichtelijke kop opsteken. Daartoe zijn we moreel verplicht. Dat is de belofte die we ieder jaar opnieuw
afleggen op deze dag, deze dag van rouw, waarop we de slachtoffers van de afgrijselijke oorlog en de Shoah herdenken. Wellicht dat we niet in staat zijn om de duistere kanten van het mens-zijn te overstijgen, maar dat we ons er wel bewust van zijn en er voor waken. Opdat we met
vol bewustzijn kunnen zeggen: 'dit nooit meer'.

• • •

Missing some Tweet in this thread? You can try to force a refresh
 

Keep Current with Jason Walters

Jason Walters Profile picture

Stay in touch and get notified when new unrolls are available from this author!

Read all threads

This Thread may be Removed Anytime!

PDF

Twitter may remove this content at anytime! Save it as PDF for later use!

Try unrolling a thread yourself!

how to unroll video
  1. Follow @ThreadReaderApp to mention us!

  2. From a Twitter thread mention us with a keyword "unroll"
@threadreaderapp unroll

Practice here first or read more on our help page!

More from @jasonwalters85

14 Mar
Waarom voelen zich vooral mensen uit de hoogste sociale klassen zich tot wokeness aangetrokken? Wellicht omdat hun eigen sociale kringen het minst divers zijn. Een simpel rekenvoorbeeldje dat illustreren.
We gebruiken een IQ distributie als voorbeeld. Waarom IQ? Omdat het een factor is die een sterke voorspellende waarde heeft voor sociaal-economische uitkomsten, kwantificeerbaar is (waardoor je kunt rekenen) én volgens een normaalverdeling gedistribueerd is.
Het is, met andere woorden, altijd in iedere populatie op dezelfde manier gedistribueerd.

Een normaalverdeling ziet er zo uit: Als het gemiddelde van een populatie 100 is, dan valt grofweg 68% vd bevolking binnen 1 standaarddeviatie (15 punten) van het gemiddelde. 28% wijkt
Read 11 tweets
14 Mar
In naam van 'diversiteit', 'inclusie' en 'verbinding' wordt er aan een mensbeeld getimmerd dat zowel hoogst polariserend als denigrerend is.

- Minderheden worden neergezet als zwakke, domme en hoogst infantiele wezens, die getraumatiseerd en fragiel door het leven gaan vanwege
alomtegenwoordig racisme. Dat is kennelijk zo emotioneel en psychologisch 'schadelijk' voor ze dat het hun schoolprestaties en hun levenskansen significant omlaag drukt en ze uit pure wanhoop de criminaliteit in drijft. De diversiteitsdenkers hebben zo'n lage dunk van ze, dat ze
het onmogelijk achten om ze als sterke, volwassen mensen te zien die je aan normale sociale plichten en verantwoordelijkheden - welke van iedereen gevraagd worden - kunt houden, en daarom 'hulp' nodig hebben in de vorm van 'diversiteitsquota' om het te redden.
Read 7 tweets
13 Mar
Is mensen een permanent gevoel van slachtofferschap aanpraten - en indirect anderen weer een permanent gevoel van daderschap - soms een nieuwe manier om aan stambinding en identiteitsvorming te doen? En denk je dat dat positief zal werken op langere termijn?
Niet eens 'sommige' mensen die 'incidenteel' met racisme te maken krijgen...nee, 'alle' mensen 'van kleur' en dat ook nog eens 'elke dag opnieuw'. Alsof Nederland een soort Jim Crow samenleving is, waar minderheden onophoudelijk worden gediscrimineerd, uitgesloten en vernederd 🙄
Zeg @D66 als 'alle' Pocs 'iedere dag opnieuw' gediscrimineerd worden, verkondig je dan niet de facto het standpunt dat de samenleving 'systematisch' racistisch is? En kun je je naam dan niet beter veranderen in 'Woke66'?
Read 5 tweets
13 Mar
28 year old Syrian woman Ahlam Younan found dead in her apartment in Luik, Belgium. She was found by her sister with her hands tied and shot through the head. According to her sister she was murdered by brother in an honor killing

#honorkilling

hln.be/binnenland/fad…
According to the sister, the brother threatened Ahlam and considered her a 'whore' for adopting to a western way of life and assimilating into Belgian society. The brother is suspected to have returned to Syria.
In 2008 the Belgian Federal Police found in an investigation presented to the Senate, that an honor killing occurs every 4 months in Belgium. Most victims are women, and most murders involve dozens of accomplices, from non-integrated immigrant milieus

hln.be/binnenland/een…
Read 5 tweets
7 Mar
Wat achtergrondinformatie over een van de vakgebieden waar de wokebeweging uit put. Een korte samenvatting van de overzichtspaper van Barbara Appelbaum waarin ze ontwikkeling van het vakgebied Critical Whiteness Studies (CWS) beschrijft

oxfordre.com/education/view…
CWS is een relatief nieuw academisch vakgebied dat tot doel heeft om de onzichtbare structuren die witte suprematie en privilege produceren en reproduceren bloot te leggen. Het wil witheid zichtbaar maken om door witheid gedomineerde machtssystemen te verstoren
Witte normen doordringen door witheid gedomineerde samenlevingen, maar lijken alledaags en neutraal te zijn. Deze normen creëren volgens CWS een standaard waardoor 'het Andere' kan worden geconstrueerd. Het is onmogelijk systemisch racisme te begrijpen, zonder te begrijpen hoe
Read 33 tweets
7 Mar
Q 4:34: "Men are the protectors and maintainers of women, because Allah has made one of them to excel the other, and because they spend (to support them) from their means. Therefore the righteous women are devoutly obedient (to Allah and to their husbands),
and guard in the husband’s absence what Allah orders them to guard (e.g. their chastity, their husband’s property, etc.). As to those women on whose part you see ill-conduct, admonish them (first),
Read 4 tweets

Did Thread Reader help you today?

Support us! We are indie developers!


This site is made by just two indie developers on a laptop doing marketing, support and development! Read more about the story.

Become a Premium Member ($3/month or $30/year) and get exclusive features!

Become Premium

Too expensive? Make a small donation by buying us coffee ($5) or help with server cost ($10)

Donate via Paypal Become our Patreon

Thank you for your support!

Follow Us on Twitter!