Thread by @TarihnDogrulari

1️⃣İşbirlikçi Nemrut Mustafa Paşa ve Divanı

Mustafa Paşa, Osmanlı Devleti zamanında Musul sancaklarından birisini teşkil eden Süleymaniye’de doğmuştur. Resmî kayıtlarda doğum tarihine ait herhangi bir bilgi mevcut değildir. Babanzâde ailesinden olup ilk eğitimini Süleymaniye’de++

2️⃣Tamamlamıştır. Bağdat Askerî İdadisini bitirdikten sonra II. Abdülhamit döneminde İstanbul’a gelmiş ve 1882 yılında piyade olarak orduya katılmıştır. Ordunun değişik kademelerinde ve farklı rütbelerle görev yapan Mustafa Paşa, 1909 yılında Mirliva (Tuğgeneral) olmuştur.+++

3️⃣Bu rütbede iken Trablusgarp ve Balkan Savaşlarında yer almıştır. Ancak 6 Ocak 1914 tarihinde, yani I. Dünya Savaşı arifesinde İttihat ve Terakki hükümetinin Harbiye Nazırı Enver Paşa, savaşın kaybedilmesinde sorumluğu olduğunu düşündüğü birçok subay gibi+++

4️⃣27. Fırka Nizamiye Kumandanı Mustafa Paşa’yı da emekliye sevk etmiştir. Mondros Mütarekesinden sonra İtilaf Devletleri, Osmanlı Devleti’ni savaşa sokan ve Ermeniler hakkında tehcir kararı veren İttihatçıların cezalandırılması için baskı yapınca, Sultan Vahdettin ve dönemin

5️⃣Sadrazamı Ahmet Tevfik Paşa bu baskılara dayanamayarak 16 Aralık 1918 tarihinde olağanüstü askeri bir mahkeme olan Divân-ı Harb-i Örfî mahkemesini kurmuştur. Mahkemenin başkanlığına emekli General Mahmut Hayret Paşa getirilirken, Mustafa Paşa da bu mahkemeye üye olarak atandı++

6️⃣Mustafa Paşa’nın mahkemede üye olarak bulunduğu ilk dava, Yozgat Ermeni tehciri yargılamasıdır. Duruşma sırasında sanıklara yönelik ön yargısı ve sert tutumu mahkemenin diğer üyelerini de olumsuz etkilemiş, bu davada yargılanan Boğazlıyan Kaymakamı Kemal Bey’in +++

7️⃣10 Nisan 1919 tarihinde idam edilmesinde ciddi etkisi olmuştur.Özellikle Ermeni şahitler ifade verirlerken onları yönlendirmesi, herhangi bir olayı görmeyen söz konusu şahitlerin cümlelerini tamamlama gayreti içinde olması, Nemrut Mustafa Paşa’nın bu mahkemedeki rolünü +++

8️⃣Açık bir biçimde ortaya koymuştur. Örneğin; bir Ermeni şahidin tehcir sırasında akrabalarının öldürüldüğünü söylerken takılması üzerine Nemrut Mustafa Paşa’nın araya girip; “Söyle kızım! Ananı, babanı, hepsinin kesildiğini söyle!” demiştir, Şahidin yalan söylediği belliydi. +++

9️⃣Nitekim aynı şahidin ilerleyen duruşmalardaki ifadelerinden Kemal Bey aleyhinde yalancı şahitlik ettiğini mahkeme heyeti de fark etmişti. Ama ne yazık ki siyasi amaçlı kurulduğu baştan belli olan bu mahkeme, hiçbir delil olmamasına rağmen Kemal Bey’i idam etmiştir. +++

🔟Sivas Kongresi’nin engellenememesi ve bundan sonra Kuvâ-yı Milliye’nin nüfuzunun daha da artması, Damat Ferit Paşa hükümetini zor duruma sokmuştur. Özellikle Heyet-i Temsiliye’nin yeni bir hükümet kuruluncaya kadar her türlü ilişkiyi kestiğini ilan etmesi

1️⃣1️⃣İstanbul’la olan mevcut problemi iyice büyütmüştür. Heyet-i Temsiliye’nin Damat Ferit Paşa hükümetiyle olan temasını koparması İtilâf Devletleri de kendi menfaatleri açısından uygun bulmayıp hükümetten desteklerini çekince, Damat Ferit Paşa

1️⃣2️⃣1 Ekim 1919 tarihinde istifa etmek zorunda kalmıştır. İşte Damat Ferit Paşa, hükümetinin bu son günlerinde Nemrut Mustafa Paşa’yı âdeta ödüllendirmiş, 25 Eylül 1919 tarihinde Bursa’ya vali olarak atamıştır.Öte yandan Bursa’da o günlerde Kuvâ-yı Milliye gittikçe güçlenmekte+++

1️⃣3️⃣olup İstanbul açısından sakıncalar doğuracağı endişesiyle engellenmesi gerekiyordu. Damat Ferit Paşa, Nemrut Mustafa Paşa’yı bu iş için en ehil kişi olarak görmüş olmalı ki, Bursa Valiliği ve Dahiliye Nazırlığı yapmış olan Ebubekir Hâzim Tepeyran’ın tespitiyle;

1️⃣4️⃣“Bu habisi Bursa gibi Türk yurdunun en aziz parçalarından biri olan bu vilayete kıyamet alameti olarak” atamıştır.Ancak Nemrut Mustafa Paşa’nın buradaki görevi sadece 8-10 gün sürmüştür. Zira görevinin ilk birkaç günü içinde valilik binasında Müslim-Gayrimüslim vatandaşlardan

1️⃣5️⃣Bazılarıyla buluştuğu bir ortamda, I. Dünya Savaşı’nda şehit düşen Türk askerleri için; bu savaşın meşru olmadığını dolayısıyla orada ölenlerin “köpek ölüsünden” farkları bulunmadığı şeklinde son derece çirkin sözler sarf etmesi onun bu şehirde kalmasını imkânsız kılmıştır.

1️⃣6️⃣Çünkü bu söz bir anda duyulmuş; 56. Fırka Kumandanı Bekir Sami Bey, Vali Nemrut Mustafa Paşa’ya, Bursa’da kalmasının kendisinin hayatı bakımından tehlike arz ettiğini ve şehri terk etmesini istemiştir. Bekir Sami Bey valiye, Merkez Kumandanlığı’ndan gelen haberlere göre

1️⃣7️⃣şehirdeki subay ve askerlerin zor durdurulduğunu, gitmemekte direnmesi halinde sonucun iyi olmayacağı uyarısında bulunmuştur.

Durumu Harbiye Nezareti’ne de bildiren Bekir Sami Bey, Vali Mustafa Paşa’nın başına bir şey gelmeden tekrar İstanbul’a iadesini sağlamıştır.

1️⃣8️⃣Damat Ferit Paşa’nın tekrar iktidara geleceği 5 Nisan 1920 tarihine kadar İstanbul’da herhangi bir görev verilmemiştir. Ancak o bu süreçte boş durmamış; İngiliz ve Ermenilerle olan temasını ve Türk milletine olan hakaretlerini sürdürmüştür.

1️⃣9️⃣Nemrut Mustafa Paşa ülke dışına kaçtığı zaman da boş durmamış gerek TBMM hükümeti döneminde gerekse Cumhuriyetin ilanından sonra İngilizlerle ortak hareket edip Kürtçülük faaliyetleriyle Türkiye’yi zayıflatmaya çalışmıştır.Şeyh Said ayaklanmasında

2️⃣0️⃣Rolü olduğu yabancı kaynaklarca da teyit edilmiştir. Türkiye Cumhuriyeti tarafından 150’likler listesine dâhil edilip ülkeye girişi yasaklananlardandır. Türk istihbaratı kendisini, öldüğü 1936’da yılına kadar takip etmiş ve her faaliyetini Ankara’ya bildirmiştir.