Thread by @Mandaryn62

8 marca Łowiccy harcerze odbili 80 więźniów, w tym swego przyjaciela z rąk NKWD i UB. Zainspirowani warszawskimi harcerzami i akcją pod Arsenałem oraz lekturą ,,Kamieni na szaniec", postanowili odbić Zbigniewa Fereta „Cyfra” który został aresztowany w skutek donosu i osadzony w

więzieniu NKWD i UB przy ul. Kurkowej niedługo po tym, jak Łowicz zajęła „bratnia” Armia Czerwona.

,,Cyfra" miał ukryty w domu niewielki nadajnik radiowy do nasłuchu audycji z zagranicy, z którego korzystali łowiccy harcerze i żołnierze Armii Krajowej.

Od polskich kapusiów

dowiedzieli się o tym ubecy i aresztowali młodego harcerza. Miał on zostać deportowany w głąb ZSRR.

Jego koledzy z „Szarych Szeregów”, powodowani harcerską solidarnością i zainspirowani akcją z 1943 r. pod warszawskim Arsenałem, postanowili uwolnić go z więzienia. Koledzy

Zbyszka stanowili od lat niezwykle solidarną grupę harcerską.

Kazimierz Chmielewski, ,,Gryf", podsunął kolegom myśl uwolnienia przyjaciela z więzienia siłą. Pomysł ten poparli zaraz Jerzy Miecznikowski, ,,Więdziądz" oraz Marian Szymański, ,,Wędzidło".

Akcję zaaprobował

komendant hufca o nazwie ,,Łoza" Jan Kopałka, ,,Antek". W czasie Powstania Warszawskiego był dowódcą II plutonu kompanii „Felek” w batalionie „Zośka”.

Mimo że w tym czasie AK była już formalnie rozwiązana, Jan Kopałka przed wydaniem zgody, skonsultował jej przeprowadzenie z

pozostającymi w terenie żołnierzami AK.

Zdawał sobie sprawę że wszystkich konsekwencji tego czynu, nie tylko dla uczestniczących w akcji, ale również dla ich krewnych i innych osób pozostających w konspiracji.

W akcji wzięli udział:

Jan Kopałka ,,Antek" dowódca akcji,

Marian Szymański ,,Wędzidło", Jerzy Miecznikowski ,,Więciądz", Bohdan Józeficz ,,Grom" i Mieczysław Grzybowski ,,Kora".

Grupę ubezpieczenie stanowili: Kazimierz Chmielewski ,,Gryf", Eugeniusz Nowakowski ,,Jeż", Józef Wolski ,,Jurek" i Wojciech Tomczyk ,,Kmicic".

.

UWOLNILI ,,RUDEGO" UWOLNIMY ,,CYFRĘ"

Termin akcji ustalono na 8 marca. Oddział biorący bezpośredni udział w akcji miał liczyć 9 osób. Jako uzbrojenie posiadano trzy pistolety maszynowe, 1 pistolet typu ,,parabellum", 1 karabin typu ,,Mauser" dla osób biorących udział w ataku.

Poza tym dla ubezpieczenia przewidziano 3 pistolety oraz 1 pistolet maszynowy.

Akcja została w niezwykle krótkim czasie bardzo starannie i profesjonalnie przygotowana. Broń zamelinowano u Edwarda Horbaczewskiego ,,Pająka", a fałszywe dokumenty miał po akcji przekazać Stefan

Wysocki ,,Ignac".

,,Wędzidło", który w czasie niemieckiej okupacji był przetrzymywany w tym więzieniu, sporządził plan budynków i miejsce wystawienia wart.

Natomiast ,,Wienciądz" sprawdził którędy pociągnięto kabel telefoniczny z więzienia i w jakim niewidocznym miejscu

łatwo go będzie przeciąć.

Przed akcją ,,Antek" uczulał, aby operację przeprowadzić bez jednego strzału, by strzelać tylko w ostateczności. A tuż przed wyjściem dał każdemu z uczestników krzyż do ucałowania.

8 marca 1945 r. na teren więzienia wszedł upozorowany pięcioosobowy

patrol milicji konwojujący nowych „aresztantów”. Dzięki temu fortelowi udało się im wejść do środka i uwolnić więźniów.

Dzięki doskonałej organizacji i znajomości rozkładu pomieszczeń w więzieniu, akcja została przeprowadzona bez jednego wystrzału. Cała akcja trwała pół

godziny. Harcerze sterroryzowali obsługę więzienia i uwolnili ok 80 osób, w tym Zbigniewa Fereta ,,Cyfra"

Został on zaopatrzony w nowe dokumenty, opuścił Łowicz pociągiem towarowym.
.

OBŁAWA NA HARCERZY

Następnego dnia po akcji patrole wojska, milicji i bezpieki

przeprowadziły zmasowane poszukiwanie harcerzy. Sprawdzano dom po domu, dokonywano zatrzymań młodych ludzi, doprowadzano ich na konfrontacje z służbą więzienną.

O godz. 4 nad ranem komuniści wpadli do mieszkań ,,Wędzidły" i ,,Wienciądza", a nie znalazłszy podejrzanych,

zaaresztowano całe ich rodziny.

Następnego dnia funkcjonariusze UB rozpoczęli akcję wyłapywania uciekinierów oraz uczestników akcji. Część harcerzy zdążyła wyjechać z Łowicza. Pozostali pewni, że nie zostali rozpoznani nie opuścili miasta i poszłi do szkoły. Tam zostali

aresztowani.
.

ARESZTOWANIA I BESTIALSKIE TORTURY

Zatrzymanych osadzano początkowo w siedzibie UB przy ul. Łódzkiej. Następnie, przewieziono ich do siedziby NKWD w Łowiczu, mieszczącej się w willi państwa Szonertów.

Całonocne okrutne śledztwo, trwało 3 tyg. Oskarżonym nie

pozwalano spać, byli bici, a snop ostrego światła świecił prosto w oczy. W celi gdzie ich trzymano, przebywało początkowo 6 osób. Z czasem liczba ta zwiększyła się do 32.

Skatowanych harcerzy nst. przewieziono do więzienia w Łowiczu tego, które rozbili. Tam funkcjonariusze UB

ponownie prowadzili przesłuchania.

W wyniku bardzo brutalnego śledztwa zatrzymani harcerze przyznali się do winy.
.

ROZPRAWA I WYROKI.

18 kwietnia 1945 r. Wojskowy Sąd Okręgowy skazał Wojciecha Tomczyka, Kazimierza Chmielewskiego i Józefa Wolskiego na kary śmierci.

Decyzją Bieruta wyroki śmierci zostały zmienione na kary po 10 lat więzienia, natomiast niepełnoletniego Bohdana Józewicza na karę 10 lat pozbawienia wolności. Kary odbywali w więzieniu we Wronkach.

Na skutek ułaskawienia i późniejszej amnestii cała czwórka odzyskała wolność

po 2 latach. Los rozrzucił ich po całej Polsce. Część zamieszkała w Łodzi, inni w Radomsku i Warszawie, a ,,Cyfra" trafił do Krakowa.

*****

Po latach władza ludowa zainteresowała się uczestnikami akcji. W 1952 r. zostali aresztowani Zbigniew Feret ,,Cyfra", Marian

Szymański ,,Wędzidło" i Jerzy Miecznikowsk ,,Więciądz", za nielegalne posiadanie broni i związki z nielegalnymi organizacjami. Otrzymali po kilkanaście lat więzienia, ale wyszli na wolność po trzech latach.

Zbigniew Feret „Cyfra” po ucieczce z więzienia przez dwa lata ukrywał

się pod pseudonimem Marek Borowski. W 1947 r. ujawnił się przed PUBP w Łowiczu i rozpoczął studia na Politechnice Śląskiej.

7 kwietnia 1952 r. został aresztowany za nielegalne posiadanie broni i skazany 11 września 1952 r. przez WSR w Łodzi na 12 lat. Sąd drugiej instancji

złagodził karę do ośmiu lat.

W 1955 r. jego sprawa została ponowienie rozpatrzona przez NSW, który zmienił karę na cztery lata i jednocześnie warunkowo zwolnił Fereta z więzienia.

Na wieczną służbę odeszli: 2 listopada 2010 r. Zbigniew Feret „Cyfra”, 5 lutego 2013 r.

Eugeniusz Nowakowski „Jeż”, a 25 lutego 2013 r. Marian Szymański „Wędzidło".

Najdłużej żyjącym uczestnikiem akcji był ks. prał. Stefan Wysocki „Ignac”. Żołnierz Szarych Szeregów i honorowy obywatel Łowicza zmarł 8 maja 2017 r w wieku 89 lat

----------------------------

diecezja.lowicz.pl/70-rocznica-ak…

lowicz.gosc.pl/doc/6211292.Lo…

maly-arsenal.edu.pl

wiadomosci.wp.pl/maly-arsenal-w…

tygodnikits.pl/w-imie-przyjaz…

diecezja.lowicz.pl/70-rocznica-ak…

Materiał Basia Brzezińska (zdj) i Agnieszka Nagrodzka 🇵🇱