Thread by @JoshuaLivestro

Draad. Laten we aannemen dat in de komende anderhalve maand àlle ongrondwettelijke plannen van tafel gaan. En laten we er als bonus zelfs de creatie van een grondwettelijk hof bij doen, op aandringen van Omtzigt. Zijn daarmee dan alle zorgen verdwenen? Drie keer nee.

2/ Allereerst: een constitutioneel hof vereist een grondwetswijziging. De zekerheid die het zou bieden, volgt op zijn vroegst pas rond 2030 - als de PVV in een volgende kabinetsperiode het al opnieuw zou steunen. Voorlopig hebben we daar dus niets aan.

3/ Met een regeringsverklaring zonder ongrondwettelijke wetsvoorstellen zijn we er ook nog lang niet. PVVers gaan in dat scenario mogelijk enkele ministeries besturen. En doen dat dan met een bestuursopvatting die haaks staat op de normen van de rechtsstaat.

4/ Hier is het wellicht even nuttig om onze staatsinrichting kort langs te lopen. Wij kennen drie gescheiden machten: wetgeving, uitvoering en rechtspraak. De drie hebben bepaalde checks op elkaars handelen gekregen om te voorkomen dat de balans teveel doorslaat naar een van hen.

5/ Hoewel onze democratische constitutie wordt geacht zowel van, door als voor het volk te zijn, is er nog een aanvullende zekerheid voor datzelfde volk ingebouwd in de vorm van de grondrechten. De hele constructie samen vormt onze rechtsstaat: een staat waarin het recht heerst.

6/ In het PVV-kamp zitten mensen voor wie rechtvaardigheid minder belangrijk is dan slagvaardigheid. In grondrechten geloven ze overduidelijk niet. In machtenscheiding evenmin, afgaande op de vele uitspraken van Wilders waarin hij de rechterlijke macht aanvalt.

7/ De PVV wil de ambtsperiode van rechters verkorten en benoemingen vervangen door verkiezingen. Dat klinkt democratisch maar het beoogde effect is uitgesproken anti-rechtsstatelijk. Er is een reden waarom de grondwet bepaalt dat rechters voor het leven worden benoemd.

8/ De politieke leider die zijn kiezers daartoe weet aan te sporen (Wilders bijvoorbeeld) kan via rechterverkiezingen invloed krijgen op de inhoud van rechterlijke uitspraken. Als dat zou gebeuren, zou dat het einde van de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht betekenen.

9/ De kans dat ministers met dit soort opvattingen hun bestuursmacht niet zullen misbruiken door het nemen van de grondwet of de vrije samenleving verzwakkende besluiten zoals we die kennen uit de Poolse of Hongaarse politieke praktijk, is nul.

10/ De uitvoerende macht heeft enkele belangrijke bevoegdheden die van grote invloed kunnen zijn op het functioneren van onze rechtsstaat en vrije samenleving. Ze gaan over allerlei benoemingen bij uitvoerende instanties en nemen subsidiebesluiten.

11/ Laten we in een bui van misplaatst optimisme aannemen dat er vier jaar lang geen ongrondwettige of de vrije samenleving verzwakkende bestuurshandelingen worden gepleegd: geen mediaorganisaties ingekapseld, geen trans of minderheden organisaties gekort in de subsidie etcetera.

12/ Zelfs als dat het geval is, en het akkoord verder geen onvertogen woord bevat over rechtsstaat en grondrechten, zou daarmee toch nog altijd een woordvoerder van een anti-rechtsstatelijke ideologie in het hart van de rechtsstaat worden geplaatst.

13/ De volgende keer dat Wilders dan een rechter bekritiseert, een bevolkingsgroep discrimineert of bewoners van een gemeente aanzet tot rellen tegen asielzoekers, doet hij het als leider van de coalitie. Dat tast onvermijdelijk de fundamenten van de rechtsstaat aan.

14/ In het A4tje dat gisteren de ronde deed, hadden de vier fractievoorzitters het over het “eerbiedigen” van de machtenscheiding, en het “in overeenstemming” laten zijn van “uitlatingen binnen en buiten het parlement.” Bewoordingen zo vaag dat ze volstrekt niets garanderen.

15/ Uiteindelijk doet en zegt Wilders wat hij wil. In de daarop volgende confrontatie gaan VVD en NSC steeds weer moeten afwegen of ze een breuk aandurven. De integriteit van onze grondwet en rechtsstaat wordt zo afhankelijk gemaakt van de stand in de peilingen.