Thread by @kazef_

A cóż to za król? Co to za kobieta nakryta in flagranti? I to ze smokiem?
Co tu się dzieje? To nie są „mroki średniowiecza”!
Dziękując Państwu za cierpliwość - wracam po dłuższej przerwie. Na początek lżejszy wątek⬇️

Średniowieczni artyści i skrybowie czerpali dość swobodnie z wyobraźni, gdy tworzyli swoje narracje i obrazki. Bardzo popularne stały się wówczas opowieści o przygodach i wyczynach najsłynniejszego antycznego wodza i króla - Aleksandra Wielkiego. Zaczerpnięte z wielu starożytnych

źródeł historie o Aleksandrze były mieszaniną faktów, ze średniow. legendami i romansami. Czasem dodawano szczyptę fantastyki, a często przedstawiano ówczesne stroje i pomieszczenia, by czytelnik mógł utożsamić się z opowieścią. Za jeden z najbardziej fantastycznych epizodów

z legendarnego życia Aleksandra można uznać jego poczęcie. Opowiadają o tym zdarzeniu liczne starożytne i średniowieczne wersje. Quintus Curtius pisał, że ojcu Aleksandra, Filipowi II Macedońskiemu, śnił się smok śpiący obok jego żony Olimpias, którego wyrocznia w Delfach

zinterpretowała jako boga Zeusa-Amona. Plutarch uznał, że sen Filipa wskazywał, że Olimpias odprawiała bachiczne rytuały z wężami... W w Księdze uczynków Aleksandra Wielkiego jego matka trzyma nowonarodzonego Aleksandra, podczas gdy smok wchodzi na jej łóżko z lewego górnego rogu

sypialni. W jeszcze późniejszym Romansie Aleksandra czytamy, że smokiem to w rzeczywistości przebrany Neptanabus - ostatni faraon Egiptu i posiadacz boskich mocy. Tożsamość ojca Aleksandra była często przedmiotem pociesznych rozważań.
Na naszej ilustracji widzimy

Poczęcie Aleksandra Wielkiego, Les faize d'Alexandre, zamieszczone w przełożonej ok. 1468-1475 na j. francuski książce Historiae Alexandri Magni (Brugia, Biblioteka Brytyjska, Burney 169, fol. 14r), którą po łacinie spisał Quintus Curtius Rufus w I wieku n.e., a przetłumaczył

Vasco da Lucena.
Dzieło Rufusa dotrwało do czasów średniowiecza niekompletne, pierwsze dwie księgi i części pozostałych ośmiu zaginęły, ale to nie powstrzymało autorów takich jak Walter z Châtillon w XII w., czy Leon w X w. do stworzenia poematów wokół Historii Rufusa. Wypełniali

brakujące fragmenty z innych źródeł (takich jak greckie czy perskie wersje historii Aleksandra) oraz z własnej wyobraźni. Vasco da Lucena był uczonym i dyplomatą służącym na dworze portugalskim i burgundzkim. Wykonał tłumaczenie na polecenie Izabeli Portugalskiej i zadedykował je

przyszłemu księciu Karolowi Śmiałemu. Lucena uważał wersję Rufusa za najbardziej historycznie dokładną i odpowiednią dla edukacji młodego władcy. Uzupełnił luki w historii Rufusa korzystając z innych źródeł, dodając głównie szczegóły z Plutarcha. Pod naszym obrazkiem napisał, że

są „różne opinie na temat poczęcia Aleksandra oraz snów, znaków i cudów, które się zdarzają”. Uznał, że wersja z Neptanabusem, którą opowiadał Wincenty z Beauvais nie jest ani historycznie dokładna, ani rzeczywista. Pomimo tego twierdzenia, zamieszczono w jego książce ilustrację,

na której podglądamy razem z królem Filipem scenę ze smokiem.
Neptanabus schronił się w Macedonii po tym, jak bogowie przepowiedzieli mu, że wkrótce zostanie pokonany przez perskiego króla Ochusa. Podał się za astrologa i stał się stałym bywalcem dworu, gdy tymczasem Filip II

walczył za granicami państwa. Faraon zakochał się w Olympias i obmyślił przebiegły plan, aby dostać się do jej łoża. Powiedział jej, że egipski bóg Ammon wkrótce przyjdzie do jej komnat i razem spłodzą syna. Nocą Egipcjanin przemienia się lub może przebiera za smoka, a Olimpias

daje się oszukać... Nadchodzi znienacka król Filip, zagląda do pokoju i widzi uśmiechniętego i triumfującego smoka. Olimpias obejmowana przez zwierza nie wydaje się ani nieszczęśliwa, ani zawstydzona. Historia ma uwiarygadniać boską moc Aleksandra: jego śmiertelni rodzice są

bezradni, bo to smok począł przyszłego zdobywcę, a przeznaczeniem Aleksandra od początku ma być przekraczanie granic Macedonii i opanowanie świata z pomocą mitycznych stworzeń, magii i nadprzyrodzonych mocy. Średniowieczni autorzy piszą też, że Neptanabus zesłał na Filipa sen,

w którym Ammon zapładnia jego żonę, więc kiedy Filip wrócił do domu, zaakceptował przybranego syna-półboga i nie chciał mordować dziecka ani jego matki za cudzołóstwo. Późniejsze dzieje Aleksandra przekonują wszystkich, że jest pół-bogiem...
Dwunastoletni Aleksander w czasie

manewrów wojskowych spycha Neptanabusa do rowu tak nieszczęśliwie, że łamie mu kark. Naigrywa się z niego, że przecież powinien to przewidzieć. Wtedy Neptanabus odpowiada, że nikt nie może uniknąć swojego losu, a przeznaczeniem Aleksandra było widocznie zabicie własnego ojca...

Zdumionemu młodzikowi opowiada, jak doszło do jego poczęcia. Aleksander i Olimpias grzebią Neptanabusa z wszelkimi honorami... Potem, jak wynika z legend, wielki władca wielokrotnie walczy zwycięsko ze smokami. Rysując to wszystko nie szczędzono akcentów humorystycznych - czarną

legendę średniowiecza o rzekomym ponurym usposobieniu ówczesnych ludzi i rozkazach zabraniających uśmiechów można włożyć między bajki: te wykreowane przez Umberto Eco w „Imieniu Róży”, a wcześniej przez piewców rewolucji francuskiej.

Dziękuję