تخریب کتیبهٔ ۱۸۰۰ سالهٔ ساسانی

کتیبهٔ پهلوی کرتیر موبد در نقش رجب، که یکی از کهن‌ترین و باارزش‌ترین یادمان‌های عصر ساسانی است، با سنگ فرز  برش داده شده و آسیب دیده است.
۱/۱۰ یکی از معدود آثار دورهٔ ساسانی که به مدت هجده قرن به طرز شگفت‌انگیزی سالم مانده بوده، سنگ‌نوشتهٔ پهلوی و سنگ‌نگارهٔ کرتیر موبد در نقش رجب (در نزدیکی تخت جمشید) بوده است.
این سنگ‌نوشته و سنگ‌نگاره کنار نقش تاج‌ستانی اردشیر بابکان، در سمت چپ آن قرار دارد.
۲/۱۰

در ایران بمان!
اندرزی به خط پهلوی بر یک مهر ساسانی

بر روی مهری از روزگار ساسانیان، گرداگرد نقش یک فرشتهٔ بالدار در حال رقص، پندی شگفت‌انگیز به خط و زبان فارسی میانه نوشته شده است.
۱/۱۱ این مهر متعلق به مجموعه‌ای از ۳۲ مهر ساسانی است که در مؤسسهٔ دیرینه‌شناسی (Paläontologie) بُن در آلمان نگهداری می‌شود.
فیلیپ ژینیو و کلاوس مولر در سال ۱۹۹۸ آن را منتشر کرده‌اند:
Ph. Gignoux et K. J. Müller,
Sceaux sassanides de Bonn - II,
Studia Iranica 27, 1998, p. 147-150.
۲/۱۱

کشف کتیبه‌ای به خط پهلوی در اسرائیل

در گورستانی باستانی در اسرائیل و در سردابی که یهودا، مؤلف تورات شفاهی در سدهٔ دوم م. در آن دفن شده بوده، کتیبه‌ای کشف شده است که به خط پهلوی ساسانی و به زبان آرامی است.
۱/۹ این کتیبه، دیوارنوشته‌ای است در هفت سطر که در دههٔ ۱۹۵۰ میلادی در اسرائیل در کاوش‌های گورستان باستانی «بیت‌شِعَریم» (Beit Sheʿarim) بر دیوارهٔ سرداب شمارهٔ ۱۴ کشف شده است.

بیت‌شِعَریم، گورستان خاخام‌ها و فقهای یهود، از جمله خاخام «یهودای هَنّاسی» بوده است که
۲/۹

دربارهٔ کهن‌ترین سنگ‌نوشته به زبان فارسی نو
و ارتباط آن با فردوسی

این سنگ‌‌نوشتهٔ دوزبانهٔ فارسی-سنسکریت مورّخ سال ۴۰۱ هجری که در شمال پاکستان کشف شده، نخستین بار در سال ۱۹۹۷ و بار دیگر در سال ۲۰۲۲ منتشر شده است.
در اینجا سومین خوانش از این سنگ‌نوشتهٔ باارزش را بخوانید.
۱/۲۹ این کتیبه را "عبدالرحمان" باستان‌شناس پاکستانی در سال‌های ۱۹۹۷ و ۱۹۹۸ و متن سنسکریت را "رودزیادی خاو" در سال۲۰۱۶ با ترجمه و توضیح منتشر کرده‌اند.
مشخصات و پیوند دانلود منابع فوق در پایان این رشته-پست آورده شده.
در سال ۲۰۲۲ نیز احسان شواربی مقاله‌ای دربارهٔ آن متتشر کرده است.
۲/۲۹

یک سکهٔ نقره به خط پهلوی و عربی

این سکهٔ نقره که در سال ۷۵ هجری در کوفه ضرب شده، بر یک روی، نقش چهرهٔ خسرو پرویز، و بر روی دیگر، نقش خلیفهٔ اموی، عبدالملک بن مروان را بر خود دارد و نوشته‌هایش به دو خط پهلوی و عربی است. این سکهٔ نقره (=درهم) در موزهٔ اَشمولیَن (Ashmolean) در دانشگاه آکسفورد به شمارهٔ HCR10260 نگهداری می‌شود.
از جنس نقره، به وزن ۴.۱۳ گرم و قطر ۳.۱۳ س‌م. است.

در سال ۷۵ هجری در شهر کوفه، به نام والی عراق و ایران، "بِشر بن مروان" (برادر خلیفهٔ اموی، عبدالملک بن مروان) ضرب شده است.

"اینجا تو را سودمندتر است تا آنجا ..."
نامه یک بازرگان ایرانی به خط پهلوی

این سند، یک پاپیروس به خط پهلوی است که در مصر کشف شده و متعلق به اواخر عصر ساسانی و زمانی است که مصر تحت حاکمیت ایران بود.
نامه یک بازرگان ایرانی مسیحی است به برادرش.

ترجمه و شرح نامه را در ادامه بخوانید پاپیروسی است به ابعاد ۴۰ در ۱۵ س. و دارای متنی در ۲۰ سطر به خط پهلوی.
این پاپیروس متعلق به موزه بریتانیاست به شماره 065541.

به خواهرم مروارید ...
نامه ای به خط پهلوی

این پوست نوشته، نامه ای است خصوصی متعلق به اواخر عصر ساسانی یا آغاز عصر اسلامی که در منطقه ای میان قم و کاشان نوشته شده و نشان از رواج سواد و کتابت در میان عامه مردم ایران پیش از اسلام دارد.

ترجمه و شرح این نامه را در ادامه بخوانید. پوست نوشته ای است به ابعاد ۱۰ در ۱۲ س. که متنی در ۹ سطر به خط پهلوی بر آن نوشته شده.
این سند به شماره Berk. 245 در کتابخانه بَنکرافت در برکلی کالیفرنیا در ایالات متحده نگهداری می شود.
این سند اصطلاحا یک palimpsest است و آثار متن دیگری در آن به خط پهلوی در ۶ سطر قابل مشاهده است.

یک گورنوشته دو زبانه پهلوی-عربی

بتازگی سنگ گوری در منطقه کامفیروز استان فارس کشف شده که کتیبه ای به دو زبان پهلوی و عربی بر آن حک شده است.

شرح این کتیبه را در ادامه بخوانید. در سال ۲۰۱۸ ایرانشناس ایتالیایی کارلو چِرِتی از کشف یک گورنوشته به دو زبان پهلوی و عربی در بخش کامفیروز شهرستان مرودشت در استان فارس خبر داد:

C. G. Cereti, A. Asadi
"Two New Pahlavi Inscriptions from Fars Province, Iran."
Quaderni di Vicino Oriente, XIII-2018, Roma, pp. 87-106.

"راه راست را ترک مکن!"
آخرین وصیت داریوش بزرگ به ایرانیان

این آخرین کلمات داریوش اول هخامنشی است در آخرین کتیبه اش که به زبان فارسی باستان در آرامگاهش در نقش رستم حک شده است و در واقع وصیت نامه اوست.
"pathīm tayām rāstām mā ava-hrdaḥ !"

توضیحات را در ادامه بخوانید. وصیت نامه داریوش هخامنشی (۵۲۲ تا ۴۸۶ ق م) در واقع دو کتیبه از وی است (DNa و DNb) که مجموعا در ۱۲۰ سطر به خط و زبان فارسی باستان (به همراه ترجمه اش به دو زبان دیگر) در آرامگاه وی در نقش رستم (در نزدیکی تخت جمشید) حک شده اند.
آخرین پاراگراف کتیبه DNa چنین است:

نامه ای به خط پهلوی ساسانی بر روی یک انجیل یونانی

سند زیر، نامه ای به خط پهلوی است از زمان خسرو پرویز که در مصر کشف شده. این نامه بر روی ورق های از هم گسیخته یک انجیل یونانی نوشته شده است.
توضیحات را در ادامه بخوانید. این سند که به شماره P.Vindob.G19802 در کتابخانه ملی اتریش در وین نگهداری می شود، پوست-نوشته ای است به ابعاد ۳۵ در ۱۴ س. م.، و به خط پهلوی در ۱۴ سطر.
این سند یکی از صدها سند پهلوی است که در قرن نوزدهم در مصر کشف شده و متعلق به روزگاری است که مصر تحت تصرف ایران بود (۶۱۸ تا ۶۲۸ م).

"محمد رسول الله" به خط و زبان پهلوی بر یک سکه اموی

سکه منحصر به فرد زیر از سال ۷۲ هجری و با نوشته هایی به خط پهلوی، یکی از کهن‌ترین اسنادی است که نام پیامبر اسلام در آن یاد شده.
توضیحات را در ادامه بخوانید. روی سکه:
نقش چهره و تاج خسرو پرویز،
در سمت چپ، در دو سطر به خط پهلوی:
GDE
'pzwt'
xwarrah abzūd
فرّ افزود

در سمت راست، در دو سطر به خط پهلوی:
'pdwl'čyč Y
'pdwl' Y 'myl'n
Abdul-Azīz ī Abdullāh ī Āmirān
عبدالعزیز بن عبدالله بن عامر

در حاشیه بیرونی، به خط عربی:
"بسم الله العزیز"

راستی، بهترین است.

در این مهر ساسانی، دعای زرتشتی زیر به خط پهلوی نقش بسته است:
"راستی، برای روان، بهترین است،
rāstīh ruwān pahlum. در این مهر ساسانی، در گرداگرد نقش یک گاو کوهان‌دار نشسته، نوشته زیر به خط پهلوی گسسته حک شده است:

l'styhy lwb'n p'lswmy.
rāstīh ruwān pahlum.
راستی، (برای) روان، بهترین است.

مهر متعلق به "کلکسیون امان الرحمان" است.

نیکی کن و از گناه مترس!

این پند اخلاقی شگفت آور بر مهر ساسانی زیر، به خط پهلوی و گرداگرد چهره زنی به نام شادشاپور حک شده است.

توضیحات را در رشته توییت زیر بخوانید. خوانش و ترجمه کتیبه این مهر، مایه اختلاف و بحث دو تن از ایران‌شناسان بزرگ بوده است: فیلیپ ژینیو و پرودس اکتور شروو.
نخستین بار شروو، کتیبه را چنین خواند:
Š'tšhpwhly klpky OBYDWN MN bčky AL DHLWN

Šād-šābuhr, kirbag kun! az bazag ma-tars!

"Šād-šābuhr. Do good'! Don't fear evil!"

سیاوش، سپهبد ایران در آذربایجان در زمان خسرو انوشیروان

سپهبد آذربایجان، وظیفه پاسداری از مرز شمال غرب ایران را در زمان ساسانیان بر عهده داشت.
مُهر این سپهبد که اخیرا کشف شده با نقش سواری زره پوش، با کتیبه ای به خط پهلوی در گرداگرد آن، در ادامه معرفی می گردد. متن پهلوی، در دو سطر، گرداگرد مُهر سیاوش، سپهبد آذربایجان:

1. syd'wšy ZY mtl'n štl'sppty W hwytkhwslwdy LBAy 'yl'n
2. kwsty ZY 'twlp'tk'n sp'hpty

آوانویسی:
Siyāwaš ī Mihrān šahr-aspbed ud hujadag-husraw wuzurg Ērān kust ī Ādurbādagān spāhbed

"از میهنِ ایرانشهر"
احساس تعلق به میهن مشترک در میان ایرانیان باستان

در سال ۱۹۶۴ در استانبول، تابوتی کشف گردید که بر روی آن کتیبه ای به خط پهلوی حک شده بود:
"این گور متعلق به خرداد پسر هرمزدآفرید است ... از میهن ایرانشهر ... که در جستجوی مسیح یک سال در روم بود." این گور-نوشته، بر روی درپوش سنگی تابوتی به ابعاد ۲۲۵ در ۸۰ در ۱۱ س م، به خط پهلوی حک شده است:

"این گور برای خرداد است، پسر هرمزدآفرید، که خدایش بیامرزاد، از میهن ایرانشهر، از روستای چَرگان از دهِ خشت، که سالی به امید و خواستاریِ بارخدای، مسیح راست و پیروز، به روم اندر بود."