Kahve & faşizm üstüne kısacık:

20. yy başı, İtalya. Sokakta kahve yaygınlaşırken aynı yaygınlık evlerde yok. Büyük makineyle buhar infüze edebiliyorsunuz ama evde bu mümkün değil, yer kısıtlı.

Luigi Bezzera’nın 1901 patentli şu aleti mesela, ne kadar ufalsa da hala lenduha. (“Lenduha” kelimesini iri ve kaba anlamında kullanıyoruz. “Nedir bu kelimenin kökeni?” diye merak edenleriniz olabilir, etmeyiniz efendim, merak falan etmeyiniz lütfen)

Lezzet, farklı duyusal uyarıların bir araya gelmesi ile oluşuyor. Bu kompleks duyusal yapı içinde temel belirleyici, yani tanımlayıcı olan damak üzerinden “aroma”ları algılayan koku duyumuz.

Burası çok karıştırılıyor, genelde "koku" denilince sadece “burun” düşünülüyor. Burun, dışarıdan gelen kokulardan sorumluyken içerideki kokulardan, yani damak üzerinden sorumlu bir yolak daha var ve beslenme/koku ilişkisi esas olarak bu ikinci yolak, yani retronazal üzerinden kuruluyor. Nezleyken yediğinizi ayıramamamız bundan sebep.

“Her evden balyalarla biber pazara getirilir, karşılığında Roma gemilerinden kıyıya keselerle altın taşınırdı” diyor bir Tamil şair. Biber, dünyaya Hindistan’ın güneyinden yayılıyor. Biberdi, pepperdı falan, kelimenin kökeni de oradan.

Sanskritçe pippali kelimesi Yunancada piperi’ye Latincede de piper’e dönüşüyor.

Dönüşüyor ama, kökendeki pippali aslında bugün kullandığımız biberi değil, onun daha kıymetli olan “uzun” kardeşinin, Piper longum’un ismi.

Bahar, neredeyse bütün kültürlerde bir şekilde kutlanıyor. Kış bitiyor çünkü, soğuk hava, karanlık ve kısa günler, ulaşım zorlukları geride kalıyor. Artık daha geniş bir yiyecek seçkisinden beslenmek mümkün. kurutulmuş, tuzlanmış, tütsülenmiş gıdanın yerine de tazeleri geliyor. Baharda, kışın tersine hava açık, güneşi görebiliyorsunuz. Günler uzuyor ve ısınmaya başlıyor, kuşlar cıvıl cıvıl, envai çeşit çiçek açıyor, hayvanlar doğuruyor, tarlalardan bereket fışkırmaya başlıyor. Sembolik değerler atfedilerek bunlar kutlanmayacak da ne kutlanacak?

1940’lar, Paris Alman işgali altında. Guerlain, Kriss isimli bir parfüm çıkarıyor. Parfümün “oryantal fujer” diye tanımlanan bir koku profili var. Türünün “oryantal” olmasının pek çok sebebi var, birini az sonra anlatacağım.

Korkmayın, çok uzun bir zincir/flood değil bu. Kriss, aslen Endonezya civarın yaygın kullanılan dalgalı bir hançer türü. SS’ler bayılıyorlar bu hançere. Çoğu dalgalısını, bulamayan da düzünü taşıyor. Son iki harfin tıslaması, zaten fakındasınız, malum militer yapıyı, Schutzstaffel’i akla getiriyor.

Kısa zincir/flood:

Epi-demos “halkın arasında, üzerinde”, pan-demos ise “bütün halk” anlamına geliyor. Korona ile beraber epidemik (salgın) hastalıklar gündeme oturdu ama salgın yeni bir kavram değil. Canlıların varlığı kadar eski salgınlar, ancak insanın toplumsallaşması ile etkileri katlanarak artıyor. Yerleşim birimleri aileyi aşarak kalabalıklaşıyor, aralarındaki etkileşimler artıyor. Bu etkileşimler mikrobik olmaya da teşne elbette.

Çok kısa bir 8 Mart zinciri (flood).

Hayır, Dünya Emekçi Kadınlar Günü’nün nerede ve nasıl doğduğunu falan anlatmayacağım, zaten artık herkes biliyor onu. Bu kez konumuz bir çiçek. İkinci dünya savaşının sonuna doğru İtalya Krallığı önce kuzeyde bir Alman kuklası olan İtalyan Sosyal Cumhuriyeti’ne dönüşüyor. Kısa ömürlü bu kuzey İtalyan Cumhuriyetinin zamansal dönüşüm haritasını ekte görebilirsiniz.

Pek üzerine konuşulmayan, dolayısıyla pek de bilinmeyen bir konuda birkaç lafım var. Kurucusunun ismini taşıyan Handley Page, havacılık endüstrisinin öncülerinden bir şirket. Kurucu Frederick Bey gönlü göklerde bir elektrik mühendisi. Mucit ruhlu bu muhteremin planör şirketinde işe girmesini kendine bir imalathane kurması takip ediyor.

Çikolata, biliyorsunuz, kakaodan yapılıyor. Hoş, içeriğin hepsi kakao değil ama “çoğu kakao” diyebiliriz. Kakao dediğimizde ise “Theobroma cacao” ağacını kastediyoruz. Theo-broma, yani “Tanrıların Meyvesi”.