Dinler Tarihi konusunda kişisel olarak benim tamamen veya kısmen okuduğum güzel kaynakların listesi:

Konularına göre sıraladım:
1) Cognitive Science of Religion
2) Antik İsrail ve Eski Ahit
3) İsa- Yeni Ahit
4) Pavlus
5) Rabbinik gelenek
5) Kur'an
6) İslam Geleneği

https://twitter.com/foucaultyen/status/1784633806978220306

Antik İsrail ve Eski Ahit ile ilgili Kitaplar:

Talmudik Rabbiler de pekala Eski Ahit'teki çelişkilerin farkında bu arada, farkedilmeyecek gibi değil malum. Özellikle Ezekiel kitabı Rabbiler için büyük sorun teşkil etmiş zamanında.

"Tevratla çeliştiği için Kanon'a alınmayacaktı aslında" bile diyor Talmud.

[Menachot 45a:19] Hatta Rabbi Yohanan ve Rabbi Yehuda çelişkileri çözemeyeceklerini anlayınca her fırsatta "gelecekte Elijah(İlyas) gelip bize bu pasajı açıklayacak" demeye başlıyorlar.

[Menachot 45a:12-13]

Beit Alpha Sinagog’unda Güneş Tanrısı Helios Mozaiği [MS 6. yy]

Ortasında Güneş tanrısı Helios’un bulunduğu ve 12 greko-roman zodyak işaretinin gösterildiği İsrail’de bulunan bir sinagog mozaiği.

https://twitter.com/foucaultyen/status/1686794229291380751

Aynı şekilde yine İsrail’de bulunan Hammat Tiberias Sinagogundaki zodyak işaretleri ve ortasında Helios:

[MS 4.yy]

Libra’yı (Terazi) temsil eden figürün açıkça sünnet olmamış çıplak bir figür olması daha da ilginç.

Daha fazla antik dönemde bizim anladığımız şekilde “Monoteizm” olmayışı ile ilgili:

“Greko-roman antik döneminde, antik ‘monoteistleri’ için bile tüm tanrılar vardı.”

“Gökler, ‘monoteistler’ için bile oldukça kalabalıktı”
Antik dönemde tek tanrı lafzının geçtiği yazıtlardaki amaç grupların kaç tanrı olduğunun sayısını vermek değil “kendi tanrılarının üstünlüğünü ifade etmek”.

https://twitter.com/foucaultyen/status/1656581798602633217

Son kez üstüne vurgu yapıyorum.

Pavlus Yasa’ya, Tevrat’a, sünnete veya Yahudiliğe herhangi bir şekilde karşı değildi.

Onun karşı olduğu şey Gentilelerin yahudi adetlerini benimsemesi idi.

Çünkü Gentilelerin problemi yasanın çözemeyeceği kadar derin Pavlus için.

https://twitter.com/foucaultyen/status/1678552164350787584

Peki Pavlus gentilelerin Yasa’ya uyma çabasını neden bu kadar problematik görüyordu?

Çünkü Pavlus için gentileler ontolojik olarak farklı ve Yasa’ya uyarak İbrahim’in oğullarının arasına giremez ve Tanrı’nın İbrahim’in oğullarına verdiği vaatlere ortak olamaz.

Yuhanna’nın giriş kısmı o dönemki Yahudilik için pek sırıtmıyor ne yalan söyleyeyim

“Başlangıçta Söz vardı, Söz Tanrı ile beraberdi ve Söz bir tanrıydı. O, başlangıçta Tanrı’yla beraberdi. Her şey onun aracılığıyla var oldu ve tek bir şey bile onsuz var olmadı.”

[Yuhanna 1:1-3] Şunu diyince taşlanmazsınız yani o dönem. İskenderiyeli Philo gelip rahat rahat o dönem Logosa “ikinci tanrı” diyor.

Bugün bizim anladığımız minvalde bir Monoteizm o dönem yahudilerde (hatta kimse de) yok direkt.

https://twitter.com/foucaultyen/status/1666863649342750734

Yahudilikte bizim bugün anladığımız saf “tek Tanrı” inancının antik dönemde bulunmadığına dair güzel ve okuması kolay bir kitap.

“The Jewish heaven was by no means always content with one God.. [it] was often populated with two Gods or a number of divine powers.”
Mesela benim çok hoşuma giden bir örnek:

İskenderiyeli yahudi Philo (yaklaşık MÖ 20 - MS. 50), Tanrı ile bizim dünyamızdaki aracı varlığı (Logos’u) tanımlarken “Tanrı’nın ilk doğan oğlu, Başlangıç ve ikinci Tanrı (deuteron theon)” ifadelerini kullanıyor.

Greko-Roman Contextinde Yeni Ahit Külliyatı

Satyricon ile Yeni Ahit metinleri arasındaki paralellikler:

Akşam yemeği ânı ve yağlanma (anointment) üzerime ölümünün haberini verme:

“beni gömülmeye hazırlamak üzere daha şimdiden bedenimi yağladı.” (Markos 14:8)
Horoz ötüşünün ölümün habercisi olması:

İsa, “Bugün, bu gece, horoz iki kez ötmeden sen beni üç kez inkâr edeceksin.” (Markos 14:30)

Yuhanna 1:1’de sunulan formülün direkt Logos(İsa) = Yahweh(Tanrı) olmadığı ile ilgili olarak:

Philo’nun kendi Logos teolojisinden Logos ile Yahweh’yi ayırdığı ve Origen’in de Logos’u Tanrı’nın kendisi değil de sadece “ilahi(divine)” olarak gördüğünü de dikkate almak gerek.

https://twitter.com/foucaultyen/status/1615100205170401297

Aynı zamanda o dönemde Tanrı olmayan ama ilahi olan varlıkların hem Yahudilikte hem de hristiyanlıkta pekala kabul gördüğü düşünülürse Yuhanna 1:1, hem Logos’un hem de Yahweh’nin bir olduğu bir formülasyon yapıyor gibi durmuyor:

Yuhanna 1:1’de İsa’ya (Söz’e) Tanrı denmiyor

Her ne kadar klasik çevirilerde Yuhanna 1:1c “Söz Tanrıydı” şeklinde çevrilse de anladığım kadarıyla bu hatalı bir çeviri.

“the Word was God” dan ziyade: 1) “the Word was divine”
2)“the word was a god”
çevirileri daha makul gibi
Geleneksel çevirinin sıkıntılı olmasının nedeni, Tanrı kelimesinin ikinci kullanımında Tanrı (theos) kelimesinin önünde “definite article” olmayışı

Yani Yuhanna incilinin yazarı “the God”ı kast etmiş olamaz.

Bu yüzden ikinci “theos” kullanımı niteliksel anlamda (tanrısal) +

1-2 Tarihler bölümü aslında Samuel ile Krallar kitaplarında geçen İsrail Tarihi anlatılarının bir yeniden derlemesi.

Ancak Tarihler bölümünün yazarı önceki kitaplarının yazarından farklı teolojik görüşlere sahip olduğu için bu derleme yapılırken çeşitli değişiklikler yapılıyor. https://t.co/KDKewVdLQp

https://twitter.com/foucaultyen/status/1614707801451859971

Bunlardan ilginç bir tanesi Süleyman’ın günahı.

1. Krallar 11:3-13’te Süleyman’ın 700 karısı ve 300 cariyesi olduğundan ve bu cariyeler Süleyman’ı başka ilahları takip etmeye iterek saptırdığından Tanrı Süleyman’a “krallığını elinden almak” şeklinde bir ceza veriyor.