بازخواني يك واقعه تاريخي: كشتار بازرگانان مغول در شهر اوترار
كشورگشايي چنگيز چيزي بيش از يورش وحشيانه مشتي سواركار بيابانگرد بوده. واقعيت اين است كه قدرت هيچ گاه بازيچه كودكان نبوده و به دست گرفتن زمام يك كشور هميشه كم و بيش همين پيچيدگي هايي كه امروز مي بينيم را داشته
كشورگشايي چنگيز چيزي بيش از يورش وحشيانه مشتي سواركار بيابانگرد بوده. واقعيت اين است كه قدرت هيچ گاه بازيچه كودكان نبوده و به دست گرفتن زمام يك كشور هميشه كم و بيش همين پيچيدگي هايي كه امروز مي بينيم را داشته
امروز بر مبناي اطلاعات موجود از مجموعه تاريخ محرمانه مغول كه هم زمان با دوران حكومت اوكتاي پسر چنگيز نوشته شده، روش كار سوبوتاي، استراتژيست ارشد چنگيز، در جنگ ها را مي دانيم. اگر "هنر" جنگ سون تزو را معيار بگيريم، سوبوتاي بدون شك برترين "هنرمند" در اين عرصه است
هيچ فرمانده نظامي در تاريخ، فتوحاتي به وسعت و تنوع جغرافيايي سوبوتاي نداشته. توانايي او در هدايت دقيق تحركات و مانورهاي پيچيده با زمانبندي دقيق در لشكرهايي با صدها كيلومتر فاصله و فريب و پراكنده سازي ارتش دشمن باورنكردني است
٦٥ رويارويي نظامي پيش بيني شده در دشت باز، دهها عمليات لشكركشي غافلگيرانه و عمليات محاصره شهري، سوبوتاي را با فاصله موفق ترين فرمانده نظامي تاريخ ساخته
اما براي سوبوتاي، مهمترين بخش در طراحي هر عمليات، بخش جاسوسي و گردآوري اطلاعات بود
اما براي سوبوتاي، مهمترين بخش در طراحي هر عمليات، بخش جاسوسي و گردآوري اطلاعات بود
او پيش از حمله به اروپاي مركزي، ده سال را صرف جمع آوري اطلاعات كرد و به صورت مرتب جاسوسان را در لباس بازرگان براي تهيه نقشه از راه ها و استحكامات و تهيه آمار و اطلاعات سياسي و اجتماعي اروپا اعزام مي كرد. فتح لهستان و مجارستان در دو روز متوالي ثمره چنين تلاش طولاني بود
مورخين ما هميشه كشتار بازرگانان مغول به دست غايرخان حاكم شهر اوترار (فاراب)، عامل تحريك چنگيز در حمله به ايران دانسته اند و تا جايي كه من ديده ام اولين بار مولانا كه خود همعصر مغول بوده، خوارزمشاه را در كشتار بازرگانان مغول مقصر دانسته و اين روايت در تاريخ ما ماندگار شده
ما ساده دلانه و بدون توجه به آن كه چنگيز غير از ايران بقيه جهان را هم تصرف كرد، خشم او به خاطر كشتار بازرگانان مغول را به عنوان دليل اين تهاجم پذيرفته ايم، درست انگار لهستاني ها خشم دروغين هيتلر از حمله ادعايي لهستان به ايستگاه راديوي مرزي گلايويتس را دليل جنگ جهاني دوم بدانند
قصدم اينجا صرفا اعاده حيثيت از غايرخان نبود: محمد خوارزمشاه و غايرخان محو شدند اما روحيه شكست ناپذيري ايراني به جا ماند. بله ما شكست نا پذيريم. به اين معنا كه هيچ گاه نمي پذيريم كه شكست خورده ايم، حتي وقتي واقعا شكست خورده ايم
هميشه به جاي يافتن علت حقيقي، به دنبال بهانه براي توجيه شكست و مقصر شناختن افراد بوده ايم. ما در هيچ جنگي به دليل ضعف نظامي و اطلاعاتي شكست نخورده ايم. هميشه يك خائن يا فرمانده بي عرضه يا سلطان ظالم يا عياش. باعث شكست بوده. ما هيچگاه مستحق شكست نبوده ايم
و شكست هيچگاه حق ما نبوده. در بدترين حالت، وقتي سنبه خيلي پرزور بوده، ناچار راهي جسته ايم تا حق را به دشمن بدهيم
