Thread by @Erfan_khosravi

این نخ‌جیک هم توضیحات روشن‌گرانه‌ای درباره چند باور عامیانه پیرامون مسئله زبان دارد.
چند مورد دیگر هم به ذهنم می‌رسد که لزوما به مطالب ذکر شده در عکس مربوط نیستند، ولی نوعی برداشت و قضاوت نادرست درباره زبان هستند.
من زبان‌شناس نیستم و چه بسا آنچه نوشتم شامل برداشت‌هایی غلط باشد.

https://twitter.com/masoudjj/status/1440041485706031112

باور عامیانه: زبان فارسی هزار سال است که تغییر نکرده، پس زبان فردوسی و سایر قدما را متوجه می‌شویم، اما زبان انگلیسی تغییر کرده، پس خواندن متن‌های شکسپیر برای انگلیسی‌زبان غیرممکن است.
نتیجه‌گیری عامیانه الف: پس زبان فارسی خیلی خوب است.
نتیجه‌گیری عامیانه ب: پس زبان فارسی بد است.

توضیح:
زبان فارسی هم تغییر کرده و تغییراتش اندک هم نبوده. این را هم با مطالعه متون تاریخی می‌شود دانست، هم با مطالعه لهجه‌ها و گویش‌های مختلف فارسی دری. چیزی که چندان تغییر نکرده و اجازه می‌دهد تا حدی، متون قدیم را بخوانیم و بفهمیم، شیوه نگارش کلمات در خط فارسی بوده.

تلفظ‌ها بسیار بیشتر تغییر کرده‌اند و چه بسا اگر خود شخص فردوسی یا ناصرخسرو را می‌دیدیم، فهمیدن گفتارشان به گوش ما دشوار می‌بود.
اما خط فارسی نوعی ابجد است (حرکت‌گذاری ندارد)، بنابراین نسبت به تغییرات تلفظ بیشتر کلمات (چه در طی تاریخ و چه در دامنه جغرافیایی) بی‌تفاوت است.

این که گویشوران فارسی تلفظ کلمات را به خط فارسی دقیق نمی‌نویسند، شاید بیشتر از آنکه قبح خط ما، حسن آن باشد. اگر قرار بود به جای ابجد فارسی از الفبایی مثل لاتین یا سریلیک استفاده کنیم، باید یک تلفظ را معیار قرار می‌دادیم و سایر تلفظ‌ها ربط وثیقی با نگارش معیار نمی‌داشتند.

یا اینکه هر تلفظ/لهجه برای خودش نگارشی اختیار می‌کرد که خواندن و فهم آن برای گویشوران ناآشنا دشوار یا ناممکن می‌شد.
یک‌دست‌سازی فرهنگی هم شدت می‌گرفت و هر نوشته به خط معیار، پیامی واضح در بر داشت که به گویشوران لهجه‌های دیگر می‌گفت شیوه سخن گفتن شما معیار نیست.

باور عامیانه: زبان فارسی یا هر زبان دیگری (بسته به نظرگاه یا علائق قائل) بهترین/بدترین و کامل‌ترین/ناقص‌ترین زبان است.
توضیح: هیچ زبانی بالقوه بهتر با بدتر، ناقص‌تر یا کامل‌تر نیست. هر زبانی می‌توانند حامل هر مفهومی باشد، کافی‌ست گویشورانش درباره آن فکر و گفتگو کنند.

باور عامیانه: فلان کلمه فارسی نیست، از فلان زبان آمده…
توضیح: تبار کلمات، خاستگاه آن‌ها یا قدمت و سابقه کلمات در هر زبان معیار تعلق آن کلمات به زبان نیست. تبادل و وامگیری واژه‌ها در همه زبان‌ها از باستان وجود داشته. عربی تنها و نخستین زبانی نیست که واژگانی از آن به فارسی آمده…

حتی در ادوار باستان وام‌گیری میان خانواده‌های مختلف زبانی (مثلا زبان‌های سامی و هندواروپایی و ترکی) رخ می‌داده و آنقدر وام‌واژه در ادوار مختلف جابجا شده که زدودن وام‌واژه‌ها از هیچ زبانی نه ممکن است، نه کاربردی. به جای وام‌واژه‌زدایی و سره‌گرایی دامنه واژگانمان را گسترده کنیم.

باور عامیانه: هر کلمه‌ای که پ و چ و گ و ژ داشته باشد فارسی اصیل است چون فلان قوم نمی‌توانند بگویند گچپژ، الخ.
توضیح: این هم حاصل نگاه نادرست به مفهوم واج و تفاوت آن با نویسه و سوءتفاهم‌های چندلایه تاریخی است. واژه‌هایی مثل گعده، پرچم، آچار، چفیه و شاید هژبر وام‌واژه‌اند.

البته اهمیتی هم ندارد کدام واژه را وامگیری کردیم و کدام یکی را از زبان ایرانیان باستان به ارث بردیم. تبار و قدمت واژه‌ها ارزش‌آفرین نیست و تأکید بر پاکسازی زبانی از عناصر غیرایرانی، مصداق لغت‌نامه‌ای «بذل توجه بی‌جا و بی‌فایده و حتی مضر» و گسلنده شکاف‌های اجتماعی‌ست.

احتمالا آنچه این بالا نوشتم پر از اشتباه باشد که انشالله دوستان دانشمند تذکر بدهند. قصدم همراهی با جریان روشنگری و کم‌کردن تعصب‌های پوچ پیرامون زبان بود، چون همه ما گرچه زبانشناس نیستیم، اما هر روز با زبان سروکار داریم و چیزی بیش، پس طبیعی است که دغدغه‌ای هم داشته باشیم.