Thread by @HurAyse

1/17
TÜRKİYE'DE KAÇ KİŞİNİN ANADİLİ KÜRTÇE?*

Cumhuriyet'in ilk nüfus sayımı 1927'de yapıldı. Sayımda ‘Konuşulan Anadiller’ de sorulmuştu.Buna göre 11.77.810 kişinin anadili Türkçe,1.184.446 kişinin anadili Kürtçe, 134.273 kişinin anadili Arapça, 119.822 kişinin anadili Rumca,

2/17
95.901 kişinin anadili Çerkesçe, 68.900 kişinin anadili Yahudi, 64.745 kişinin anadili Ermenice, 21.774 kişinin anadili Arnavutça, 20.554 kişinin anadili Bulgarca, 11.465 kişinin anadili Tatarca, 8.456 kişini anadili Fransızca, 7.248 kişinin anadili İtalyanca,

3/17

1.938 kişinin anadili İngilizce, 1.687 kişinin anadili ise Acemce idi. Anadili Abazaca, Boşnakça, Çingenece, Gürcüce, Lazca ve Pomakça olanlar 1927 sayımında gösterilmemişti ama 1935 sayımında ve onu izleyen sayımlarda (sadece 1940 hariç) gösterilmişti.

4/17
1945 Nüfus Sayımı'nda toplam nüfus 18.790.174 kişi olup Kürtçe konuşanlar tek grup olarak gösterilmişti. Sayıma göre anadili Kürtçe olanlar 1.476.562, ikinci dili olanlarla birlikte 1.593.692 (yani %8,5) kişi idi.

5/17

1965’te ise toplam nüfus 31.391.421 kişi olup Kürtçe, Kırmanca, Kırdaşça ve Zazaca konuşanlar ayrı listelenmişti. Birinci dili bu dört dilden biri olanların sayısı 2.370.233, ikinci dili olanlarla birlikte toplamı 2.820.231 kişi (yani %9) idi.

6/17
Bu veriler üzerinde çalışan (o dönemde) Başkent Üniversitesi'nden Servet Mutlu, bazı düzeltmelerden sonra, 1965’teki Kürt nüfusunun oranını kabaca yüzde 9,97 olarak hesapladı. 1965’te toplam nüfus 31.391.421 kişi olduğuna göre Mutlu’ya göre Kürt nüfusu 3.130.390 kişiydi.

7/17
Mutlu, benzer bir mantıkla 1990 Nüfus Sayımı’nın verilerine göre, 56.473.035 kişilik Türkiye nüfusunun yüzde 12,6’nın yani yak. 7.116.000 kişinin Kürt olduğunu ileri sürdü. Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etüdleri Enstitüsü Başkanı Aykut Toros ile İsmet Koç ve Erman Özsoy ise,

8/17

1935 ile 1965 arasındaki resmi nüfus verileri üzerinde yaptıkları çalışmada "anadili Zazaca da dahil olmak üzere Kürtçe olanların" oranını yüzde 6,2; bunlara "ikinci dili Kürtçe" olanların ilave edilmesiyle toplam Kürt nüfusunu yüzde 10,7 olarak hesapladılar.

9/17
Ancak Bristol Üniversitesi’nden İbrahim Sirkeci, aynı verilerini işleyerek, 5.972 hanede 31.868 kişi üzerinden yaptığı bir değerlendirmede Kürt nüfusunu yüzde 15,2-16,3 arasında tahmin etti. Örnekleri çoğaltmak mümkün.

10/17
Sonuçta Türkiye'deki Kürtlerin nüfusunu yüzde 6,2’den yüzde 23,9’a kadar hesaplayan değişik kaynaklar var. Girişte adlarını andığım kişilerden farklı olarak bu kişiler saygın bilim adamları. Peki, nasıl oluyor da ortaya bu kadar farklı rakamlar çıkıyor?

11/17
Zaman içindeki dalgalanmaları entegrasyon gibi olumlu terimlerle açıklayanlar, asimilasyon gibi olumsuz terimlerle açıklayanlar haklı olabilir. Ama farkların büyük bir bölümü kullanılan kriterlerden geliyor galiba.

12/17
Örneğin Servet Mutlu’nun Kürtlüğü tesbit etmek için kullandığı kriter “anadili Zazaca da dahil olmak üzere Kürtçe olmak” idi. Halbuki Hikmet Çetin, Abdullah Öcalan veya Emine Ayna gibi çok popüler örneklerden bildiğimiz gibi anadili Kürtçe olmayan pek çok Kürt var.

13/17
Bülent Ecevit’in baba tarafından dedesi, Mustafa Şükrü Efendi, Kastamonu’ya sürgün edilmiş bir Kürt ailesinin oğluydu ancak tek kelime Kürtçe bilmiyordu. Öte yandan Zazaca sadece Kürtlerin değil bazı Türk kökenlilerin de kullandığı bir dil.

14/17
Zazaları Kürtlerden farklı bir boy, Zazacayı Kürtçeden ayrı bir dil olarak görenler de cabası. Bunun dışında etnik kökeni karışık olanlar var. Örneğin Turgut Özal kendini “yarı yarıya Kürt” olarak tanımlamıştı. Hikmet Çetin “hem Türk, hem Kürt” olarak...

15/17
Kürt olduğunu şu veya bu nedenle açıklamak istemeyenler de var. Bakan ve milletvekili Şerafettin Elçi "Türkiye'de Kürtler var, ben de bir Kürdüm" demesinin bedelini 28 ay hapisle ödemişti. ‘Kürdüm’ demenin sıradan insanlara faturası ise çok daha ağır oldu, hala da oluyor.

16/17
1985 sayımından önce DİE memurları için hazırlanan eğitim kitapçığında Kürtçe'nin anadiller arasında yer alması üzerine aralarında DİE Başkanı da olmak üzere 1985 Nüfus Sayım Komitesi'nin 12 üyesinin tamamı

17/17 "bölücük yapmak, "Sol fikirlere hizmet etmek" gibi suçlamalarla DGM'ye sevkedilmişlerdi. Neyse ki altı ay sonra beraat ettiler ama bundan sonra DİE yöneticileri nüfus sayımlarında Kürtçe terimini ağzına almadı.

Kaynakça: İ. Sirkeci, “Exploring the Kurdish Population in the Turkish Context”, Genus, 2000, 56.1-2:149-175; S. Mutlu, “Ethnic Kurds in Turkey: A Demographic Study”, International Journal of Middle East Studies, 1996, Vol.28, s.517-541;

A.E. Özsoy, I. Koç ve A. Toros,”Turkiye’nin Etnik Yapısının Anadil Sorularına Göre Analizi”, Turkish Journal of Population Studies, 1992, Vol.14, s.87-115; Sinan Zeyneloğlu, H. Yaprak Civelek, Yadigar Coşkun, acarindex.com/dosyalar/makal…

*Bu zinciri, EMG'nin takdir ettiğim uygulaması KADES için seçtiği altı dil arasında (hadi yaygın diye!) İngilizce ve (ne alakaysa?) Fransızca varken bu ülkede en fazla konuşulan ikinci dil olan Kürtçe'nin yer almaması üzerine yazdım.

https://twitter.com/EmniyetGM/status/1368554326742958081